COVID-19 qlobal proseslərə necə təsir göstərəcək?

06/04/2020 [12:50] - İqtisadiyyat (338)



Bu gün dünya dövlətlərini dərindən düşündürən bir məsələ varsa, o da yeni növ koronavirusdur (COVID-19). Virusun yayılması beynəlxalq strukturların və sistemin qlobal problemlər qarşısında zəifliyini göstərdi. Məlum oldu ki, heç bir dövlət özünü dünyadan ayıra bilməz.

Ötən ilin dekabrında Çində meydana çıxan COVID-19 üç aydan sonra bütün dünyanı bürüyərək qlobal problem yaratdı. Virus ölkələrin səhiyyə sisteminin, iqtisadiyyatının hansı səviyyədə olmasını göstərməklə yanaşı, dövlətlər arasındakı münasibətlərin də zəif yerlərini aşkara çıxardı.

Virusa yoluxanların və ölənlərin sayı hər gün artır. Dövlətlər daha da güclü məhdudiyyət tədbirləri həyata keçirir, böyük şəhərlər karantinə alınır, vətəndaşların küçəyə çıxması qadağan edilir.

Maliyyə bazarları çökür, iri şirkətlər, fabrik və zavodlar bağlanır, insanlar işsiz qalır. Dünya nəqliyyat sistemi demək olar ki, dayanıb. Təyyarə reysləri, avtomobil və qatarlarla yükdaşımalar çox az miqdarda həyata keçirilir. Bütün bunlar dünya iqtisadiyyatına böyük və sağalması çətin zərbələr vurur.

Son onilliklər ərzində dünya bir neçə dəfə qlobal xarakterli böhranlar yaşayıb. Lakin heç bir böhran Çini və ABŞ-ı indiki kimi “silkələməyib”. Asiyadan Afrikaya, Avropadan Amerikaya kimi dünya bu qədər narahatlıq, psixoloji gərginlik, iqtisadi və səhiyyə böhranı keçirməyib.

“Soyuq müharibə”dən sonra siyasi müşahidəçilər dünyada təhlükəsizlik məsələsinin həll olunduğunu düşünürdülər. Lakin 11 sentyabr hadisələri, İŞİD kimi terror təşkilatının meydana çıxması və sair bu kimi məsələlər qlobal təhlükəsizliyin hələ də tam təmin olunmadığını göstərdi. COVID-19 yaranması və dünyanı ağuşuna alması isə siyasi təhlükəsizliklə yanaşı, səhiyyə təhlükəsizliyinin də təminatının istənilən səviyyədə olmadığını ortaya qoydu.

Tehran Universitetinin beynəlxalq əlaqələr fakültəsinin professoru, İran və Avrasiya Tədqiqat Mərkəzinin Elmi Şurasının üzvü Cahangir Kərimi bildirir ki, virusun beynəlxalq münasibətlər sisteminə təsirini öyrənmək üçün pandemiyanın nəticələrini və dövlətlərin reaksiyasını gözləmək lazımdır.

Professor beynəlxalq birliyin bundan sonra hansı məsələlərə diqqət ayırmasının vacibliyini qeyd edib. Onun fikrincə, dünya dövlətləri ilk növbədə, milli səhiyyə sistemi ilə yanaşı, ümumdünya səhiyyə sisteminin də inkişafına böyük diqqət ayırmalıdırlar. Əhalinin sağlamlığının qorunması üçün beynəlxalq əməkdaşlığın zəruriliyi meydana çıxıb. Yalnız Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının fəaliyyəti ilə kifayətlənmək olmaz. Virusun 3 ay ərzində dünyaya yayılmasını nəzərə alaraq, təcili tədbirlər həyata keçirmək imkanına malik olan beynəlxalq struktur yaradılmalıdır. Bu struktur, eyni zamanda, əməkdaşlıq əlaqələrini möhkəmləndirə bilər.

C.Kərimi çox haqlı olaraq bildirir ki, dünyada baş verən milli münaqişələr dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyi çərçivəsində həll olunmamalıdır. Çünki təzyiqə və təcavüzə məruz qalan dövlətlər daha çox pulu silah-sursata deyil, səhiyyə sisteminə, tibb sahəsində elmi tədqiqatlara xərcləməlidir. Yeni texnologiyaların silah istehsalına deyil, tibbi avadanlıqlar hazırlanmasına yönəldilməsi məqsədəuyğundur.

Bundan başqa, böyük dövlətlərin dünya siyasətində və regional siyasi proseslərdəki rolu da dəyişəcək. Virusun yayıldığı və insanların kütləvi şəkildə ölməsi və dünyanın hegemon dövlətlərinin aciz qalması onlara olan inamı sarsıdacaq.

Virusun yaratdığı iqtisadi problemlərə gəlincə isə qeyd etmək lazımdır ki, son həftə ərzində təkcə ABŞ-da 2 milyon 28 min nəfər işini itirib. Cari il ərzində 5 minədək iri şirkət planlarını dəyişərək işçilərin 5 faizini ixtisara salacaqlar. Beynəlxalq investisiyalar 2020-ci ildə 5 faiz, 2021-ci ildə 15 faiz azalacaq.

Bütün bunlar yaxın gələcəkdə dünyanın yeni bir epoxaya qədəm qoyacağından xəbər verir. Dövlətlərin yeni epoxaya hazırlıq səviyyəsini isə onların gələcək inkişaf istiqamətləri göstərəcək.
Tanınmış iş adamımdan sensasion açıqlamalar - Mürvət Həsənli yazır- yenilənib
"Alverçi deputat" kimdir? - təfsilat
Türkanda “öldürülən” nənələr etiraz aksiyası keçirdi - foto
Qara pullar - tanınmış iş adamı yazır
DTX: Səfir Eldar Həsənov həbs edilib
Xəbər lenti
28/09/2020 [21:24]:
Türkiyə lirəsinin məzənnəsi bir daha tarixi minimuma enib
28/09/2020 [21:07]:
Türkiyənin Baş Ombudsmanı Azərbaycan Ombudsmanına zəng edib
28/09/2020 [21:00]:
Prezident İlham Əliyev Ərdoğana təşəkkür edib
28/09/2020 [20:49]:
Yoluxma riskini azaldır – ABŞ-da koronavirus araşdırması
28/09/2020 [20:47]:
Ombudsman ermənilərin atəşə tutduğu bölgədə
28/09/2020 [20:40]:
Şanlı Ordumuzun uğurları
28/09/2020 [20:00]:
Ermənilər Tərtərdə mülki əhalini atəşə tutdu - Ölənlər və yaralananlar var
28/09/2020 [19:16]:
Azərbaycan və Ukrayna XİN rəhbərlərinin telefon danışığı oldu
28/09/2020 [18:48]:
Ukraynanın ən böyük aviaşirkəti Yerevana uçuşları dayandırdı
28/09/2020 [18:38]:
Düşmənin növbəti provakasiya siyasəti
28/09/2020 [18:19]:
Türk Şurası Qarabağdakı vəziyyətlə bağlı bəyanat yaydı
28/09/2020 [17:46]:
BİZ ZƏFƏR ÇALACAĞIQ.QARABAĞ BİZİMDİR, QARABAĞ AZƏRBAYCANDIR !
28/09/2020 [17:35]:
Qarabağ Azərbaycandır!
28/09/2020 [17:22]:
Türkiyədən Azərbaycana dənli və paxlalı bitki ixracı artıb
28/09/2020 [17:10]:
Karantin rejimi noyabrın 2-dək uzadıldı
28/09/2020 [17:00]:
Ordumuzun yüksək döyüş əzmi bu gün öz sözünü deyir
28/09/2020 [16:46]:
BİZİM İŞİMİZ HAQQ İŞİDİR. BiZ ZƏFƏR ÇALACAĞIQ!
28/09/2020 [16:35]:
Bizim yolumuz haqq yoludur!
28/09/2020 [16:34]:
Ronaldu Avropanın top-5 liqasında tarixi rekorda imza atdı
28/09/2020 [16:15]:
Azərbaycan haqq yolundadır
28/09/2020 [16:00]:
Şanlı Ordumuzun yanındayıq!
28/09/2020 [15:44]:
Bizim yolumuz haqq yoludur!
28/09/2020 [15:34]:
QARABAĞ AZƏRBAYCANIN BÖLÜNMƏZ PARÇASIDIR!
28/09/2020 [15:15]:
Azərbaycan xalqının orduya inamı böyükdür
28/09/2020 [15:14]:
ABŞ-da məhkəmə “TikTok” qadağasını müvəqqəti bloklayıb
Bütün xəbərlər...
Həftənin ən çox oxunanları
Prezident Administrasiyasını belə heçə sayan “Konstra” MKT-nın qurbanları – Söhbət təkcə “qurban keçisi”ndən getmir
Ərtoğrula vəzifə verildi
Ermənistan Azərbaycanla danışıqlara hazır olduğunu bəyan etdi
“Oyaq gözəl” yenidən səhnədə
Şabranda Kür-Araz mədəniyyətinə aid yeni tapıntılar aşkarlanıb
Türkanda “öldürülən” nənələr etiraz aksiyası keçirdi - foto
Dünyada bankların səhmləri ucuzlaşıb
TANAP-la Türkiyəyə 6,7 mlrd. kubmetr qaz nəql edilib
Modi: "Hindistan bütün digər ölkələrlə birgə işləməyə ümid edir"
"Barselona"nın hücumçusu "Liverpul"a keçməkdən imtina etdi
İstiqlal.az-ın arxivi
"İstiqlal.az"
Xəbər Portalı
e-mail: istiqlal.mmc@gmail.com
Copyright©2013 "İstiqlal.az" MMC
Materiallardan istifadə zamanı
www.istiqlal.az saytına
istinad zəruridir
X

Bəyənin və "İstiqlal.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin