COVID-19 qlobal proseslərə necə təsir göstərəcək?

06/04/2020 [12:50] - İqtisadiyyat (294)



Bu gün dünya dövlətlərini dərindən düşündürən bir məsələ varsa, o da yeni növ koronavirusdur (COVID-19). Virusun yayılması beynəlxalq strukturların və sistemin qlobal problemlər qarşısında zəifliyini göstərdi. Məlum oldu ki, heç bir dövlət özünü dünyadan ayıra bilməz.

Ötən ilin dekabrında Çində meydana çıxan COVID-19 üç aydan sonra bütün dünyanı bürüyərək qlobal problem yaratdı. Virus ölkələrin səhiyyə sisteminin, iqtisadiyyatının hansı səviyyədə olmasını göstərməklə yanaşı, dövlətlər arasındakı münasibətlərin də zəif yerlərini aşkara çıxardı.

Virusa yoluxanların və ölənlərin sayı hər gün artır. Dövlətlər daha da güclü məhdudiyyət tədbirləri həyata keçirir, böyük şəhərlər karantinə alınır, vətəndaşların küçəyə çıxması qadağan edilir.

Maliyyə bazarları çökür, iri şirkətlər, fabrik və zavodlar bağlanır, insanlar işsiz qalır. Dünya nəqliyyat sistemi demək olar ki, dayanıb. Təyyarə reysləri, avtomobil və qatarlarla yükdaşımalar çox az miqdarda həyata keçirilir. Bütün bunlar dünya iqtisadiyyatına böyük və sağalması çətin zərbələr vurur.

Son onilliklər ərzində dünya bir neçə dəfə qlobal xarakterli böhranlar yaşayıb. Lakin heç bir böhran Çini və ABŞ-ı indiki kimi “silkələməyib”. Asiyadan Afrikaya, Avropadan Amerikaya kimi dünya bu qədər narahatlıq, psixoloji gərginlik, iqtisadi və səhiyyə böhranı keçirməyib.

“Soyuq müharibə”dən sonra siyasi müşahidəçilər dünyada təhlükəsizlik məsələsinin həll olunduğunu düşünürdülər. Lakin 11 sentyabr hadisələri, İŞİD kimi terror təşkilatının meydana çıxması və sair bu kimi məsələlər qlobal təhlükəsizliyin hələ də tam təmin olunmadığını göstərdi. COVID-19 yaranması və dünyanı ağuşuna alması isə siyasi təhlükəsizliklə yanaşı, səhiyyə təhlükəsizliyinin də təminatının istənilən səviyyədə olmadığını ortaya qoydu.

Tehran Universitetinin beynəlxalq əlaqələr fakültəsinin professoru, İran və Avrasiya Tədqiqat Mərkəzinin Elmi Şurasının üzvü Cahangir Kərimi bildirir ki, virusun beynəlxalq münasibətlər sisteminə təsirini öyrənmək üçün pandemiyanın nəticələrini və dövlətlərin reaksiyasını gözləmək lazımdır.

Professor beynəlxalq birliyin bundan sonra hansı məsələlərə diqqət ayırmasının vacibliyini qeyd edib. Onun fikrincə, dünya dövlətləri ilk növbədə, milli səhiyyə sistemi ilə yanaşı, ümumdünya səhiyyə sisteminin də inkişafına böyük diqqət ayırmalıdırlar. Əhalinin sağlamlığının qorunması üçün beynəlxalq əməkdaşlığın zəruriliyi meydana çıxıb. Yalnız Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının fəaliyyəti ilə kifayətlənmək olmaz. Virusun 3 ay ərzində dünyaya yayılmasını nəzərə alaraq, təcili tədbirlər həyata keçirmək imkanına malik olan beynəlxalq struktur yaradılmalıdır. Bu struktur, eyni zamanda, əməkdaşlıq əlaqələrini möhkəmləndirə bilər.

C.Kərimi çox haqlı olaraq bildirir ki, dünyada baş verən milli münaqişələr dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyi çərçivəsində həll olunmamalıdır. Çünki təzyiqə və təcavüzə məruz qalan dövlətlər daha çox pulu silah-sursata deyil, səhiyyə sisteminə, tibb sahəsində elmi tədqiqatlara xərcləməlidir. Yeni texnologiyaların silah istehsalına deyil, tibbi avadanlıqlar hazırlanmasına yönəldilməsi məqsədəuyğundur.

Bundan başqa, böyük dövlətlərin dünya siyasətində və regional siyasi proseslərdəki rolu da dəyişəcək. Virusun yayıldığı və insanların kütləvi şəkildə ölməsi və dünyanın hegemon dövlətlərinin aciz qalması onlara olan inamı sarsıdacaq.

Virusun yaratdığı iqtisadi problemlərə gəlincə isə qeyd etmək lazımdır ki, son həftə ərzində təkcə ABŞ-da 2 milyon 28 min nəfər işini itirib. Cari il ərzində 5 minədək iri şirkət planlarını dəyişərək işçilərin 5 faizini ixtisara salacaqlar. Beynəlxalq investisiyalar 2020-ci ildə 5 faiz, 2021-ci ildə 15 faiz azalacaq.

Bütün bunlar yaxın gələcəkdə dünyanın yeni bir epoxaya qədəm qoyacağından xəbər verir. Dövlətlərin yeni epoxaya hazırlıq səviyyəsini isə onların gələcək inkişaf istiqamətləri göstərəcək.
İctimai Liderlər Platforması ölkə əhalisinə müraciət edib
Təssüf ki, Cümhuriyyət qurucuları layiqli qiymətlərini yetərincə almayıblar - Qulamhüseyn Əlibəyli
Ermənilərin cavabını Müdafiə Nazirliyi verməlidir - Qulamhüseyn Əlibəyli
Pandemiyadan zərər çəkmiş sahələrə 533 milyon manat yardım edilib - rəsmi
Vətəndaş cəmiyyətinin pandemiya sınağı
Xəbər lenti
01/06/2020 [17:49]:
ABŞ-ı son yüz ilin ən böyük işsizlik dövrü gözləyir
01/06/2020 [17:31]:
Nəsimi rayonunda zəruri tədbirlər davam etdirilir
01/06/2020 [16:26]:
Dünyanın ən böyük təyyarəsi göy üzünə vida edir: “Airbus A380”-ın hekayəsi başa çatmaq üzrədir
01/06/2020 [16:00]:
Fuad Nağıyev: “Daxili turizmin inkişafı prioritet istiqamətdir”
01/06/2020 [15:53]:
TƏBİB və BMTİP WhatsApp botunu istifadəyə verib
01/06/2020 [15:40]:
Edvard Karvardin: "Bu əlamətdar gün əvvəlki dövrlərdən çox fərqli bir şəraitdə qeyd edilir"
01/06/2020 [15:32]:
Avstraliya Dağlıq Qarabağdakı qondarma seçkini tanımır
01/06/2020 [14:22]:
Çox yeməyə rəğmən arıq qalmağın sirri tapılıb
01/06/2020 [13:42]:
Fənn olimpiadalarının final turu nə vaxt keçiriləcək?
01/06/2020 [13:19]:
ABŞ Honkonqdakı 1,3 milyard dollarlıq daşınmaz əmlakını satışa çıxardı
01/06/2020 [12:39]:
Napoleon Bonapartın fotoportreti yaradıldı
01/06/2020 [12:17]:
OPEC+ nazirlərinin görüşü daha tez baş tuta bilər
01/06/2020 [11:43]:
Azərbaycan banklarına əmanət qoyuluşu azalıb
01/06/2020 [11:41]:
İctimai Liderlər Platforması ölkə əhalisinə müraciət edib
01/06/2020 [11:37]:
Məleykə Abbaszadə: “Hər zalda 15 nəfər abituriyent otura biləcək”
01/06/2020 [11:21]:
Nikol Paşinyan koronavirusa harada yoluxub?
01/06/2020 [11:17]:
DİM sədri: “Kimsə düşünməsin ki, maska taxıb imtahan zalına telefon keçirə biləcək"
01/06/2020 [11:13]:
Millimizin futbolçusu oynamadı, komandası uduzdu
01/06/2020 [11:12]:
İyun ayında 190 000 şagird buraxılış imtahanlarında iştirak edəcək
01/06/2020 [10:35]:
Tramp etiraz aksiyalarının yatırılması üçün çağırış edib
01/06/2020 [10:00]:
İranda vurulan "Boeing"in "qara qutu"su ilə bağlı qərar məlum olub
31/05/2020 [23:58]:
Bu il ölkədə ən çox idxal əməliyyatları fevralda aparılıb
31/05/2020 [22:10]:
Pantomima Teatrı unudulmuş tamaşaları yenidən nümayiş etdirməyi planlaşdırır
31/05/2020 [21:40]:
Baş Nazir cərimələnib
31/05/2020 [20:37]:
Cəlilabadda məktəb tikintisi zamanı qədim əşyalar tapıldı
Bütün xəbərlər...
Həftənin ən çox oxunanları
Zakir Qaralov ittiham olunur, “Akkord” isə susur- Baş redaktorun evini kim zəbt edib?
XİN Avropa Məhkəməsinin Ramil Səfərovla bağlı qərarına münasibət bildirib
“Ər və arvad” tamaşası nümayiş edilib
Milli rəqslərimiz İsveçdə maraqla qarşılanıb
Vikipediyada Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevlə bağlı özbək dilində bölmə istifadəyə verilib
“Şollerin arxivi” filmi ABŞ-da qranta layiq görülüb
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasından 102 il ötür
Kukla Teatrı sosial şəbəkədən “Çəkməli pişik” tamaşasını nümayiş etdirəcək
Rayonlara gediş-gəlişin bərpası ilə bağlı açıqlama
Azərbaycanda xüsusi karantin rejiminin müddəti uzadıldı
İstiqlal.az-ın arxivi
"İstiqlal.az"
Xəbər Portalı
e-mail: istiqlal.mmc@gmail.com
Copyright©2013 "İstiqlal.az" MMC
Materiallardan istifadə zamanı
www.istiqlal.az saytına
istinad zəruridir
X

Bəyənin və "İstiqlal.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin