Neftin ucuzlaşması devalvasiya riski yaradırmı? - təhlil

12/03/2020 [09:16] - İqtisadiyyat (1392)



Martın ilk həftəsində OPEC-ə üzv və qeyri-OPEC ölkələrinin (“OPEC+”) nazirlərinin iclasında qəbul edilən qərar onsuz da qeyri-sabit olan neft bazarında növbəti sarsıdıcı zərbə vurdu. Səudiyyə Ərəbistanı ilə Rusiyanın məntiqsiz “qarşıdurmasından” sonra neft hasilatının azaldılması ilə bağlı təşəbbüslər puç oldu. Nəticədə neftin qiymətləti kəskin şəkildə ucuclaşma başladı və qara qızılın qiyməti 30 dollara qədər endi. 

Azərbaycan dünya ticarətinin bir parçası, xüsusilə də neft bazarı ailəsinin üzvü olduğundan ucuzlaşmanın ölkəmizə təsirləri də şəksizdir. Bu, özünü əsas etibarilə Dövlət Neft Fondunun gəlirlərində göstərə bilər. 

Dövlət büdcəsinin icrasında, yəni mövcud büdcə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsində problemlərin olacağı gözlənilmir. Qeyd edək ki, 2020-ci ilin dövlət büdcəsində neftin hər bareli 55 dollar hesablanıb. Büdcə qaydalarına əsasən icmal büdcə xərclərinin yuxarı həddi müəyyənləşir. Yuxarı hədd icmal büdcənin xərclənə bilən neft gəlirləri, icmal büdcənin qeyri-neft gəlirləri və icmal büdcəyə digər daxilolmaların cəmi əsasında hesablanır. Xərclənə bilən neft gəlirləri isə xalis maliyyə aktivlərinin 30%-dən çox olmamaqla müəyyənləşir. 

Beləliklə, yeni büdcə qaydaları fiskal dayanıqlılığı təmin edir. Digər tərəfdən büdcəyə, vergi və gömrük orqanlarının daxilolmaları hər ay artır. 2020-ci ilin yanvar-fevral ayları üzrə vergi və gömrük orqanları büdcəyə 250 milyon manat əlavə pul ödəyib. Büdcədə 400 milyon manatdan çox profisit yaranıb. Bütün bunlar büdcə qarşısında Neft Fondunun öhdəliklərini azaldır. Bunu ötən 2 ay ərzində də görmək olar. 

Rəsmi məlumatlara görə, Neft Fondu büdcəyə hər ay təxminən 750-800 milyon manat transfer etməli olduğu halda transferti 300 milyon manata qədər azaldıb. Çünki transferti tam həcmdə yerinə yetirməsinə zərurət yaranmayıb. Qeyd etdiyimiz kimi vergi-gömrük planı artıqlaması ilə yerinə yetirib, DNF-nin planını da ödəyib. Belə halda Dövlət Neft Fondunun illik 11,4 milyard manat transfertinin 1 milyard manat az icra olunacağı təqdirdə belə büdcənin ümumi icrasında problemlər olmayacaq. 

İndiki şəraitdə birmənalı şəkildə söyləmək lazımdır ki, əhali panikaya düşməməlidir. Ötən krizisdə neftin qiyməti mövcud vəziyyətdən 4 dəfə ucuzlaşmışdısa, bu dəfəki şok zamanı 33 faiz enib, bununda 10 faizə yaxını artıq bərpa olunub. Digər tərəfdən neft bazarında bundan əvvəlki böhrandan sonra ölkənin maliyyə mövqeyi daha da möhkəmlənib, məcmu ehtiyyatlar böhrandan sonra- 2016-cı ilin nəticələri ilə müqayisədə 30 faiz artıb. Xarici dövlət borcu həmin müddət ərzində azaldılıb, bank sisteminin sabitlləşdirilməsi istiqamətində irəliləyişlər əldə olunub.

Azərbaycan hökuməti  proseslərə uyğun addımlar atmağa fokuslayıb. Əsas ana hədəf neftin qiymətinin kəskin ucuzlaşmasının makroiqtisadi sabitliyə, tədiyyə balansına təsirlərini minimallaşdırmaqdır. Azərbaycan höküməti ölkə iqtisadiyyatına hazırki şəraitdə olan xarici təzyiqlərin neytrallaşdırılması üçün resursları var. Hökumətin davranışından görünən odur ki, dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilməsi nəzərdə tutulan sosial blokla bağlı bütün öhdəliklər 2020-ci ildə tam icra olunacaq. Yalnız  təsdiq olunmuş investisiya layihələrinin icrası da təxirə düşmə ehtimalı var. Adekvat addımlar atmaqla prosesdən minimum ziyanla çıxmaq mümkündür.
 
Hazırda ən çox diqqətəçarpan məqamlardan biri valyuta bazarı ilə bağlıdır. Əhalinin sanki təşvişə düşərək əllərində olan pulları dollara çevirməyə növbəyə düzülüb. Bankların qarşısında böyük izdiham var, dövlətin məcmu valyuta ehtiyatları mövcud pul kütləsinin tam idarə edilməsinə və hətta hazırki neft qiymətlərinə və dövlətin neft gəlirlərinin azaldılması şəraitində manatın mübadilə məzənnəsinin sabit saxlanılmasına tam imkan verir. 

Mərkəzi Bankın və Dövlət Neft Fondunun təşkil etdiyi son hərracda 323 milyon dollar satılıb, hərracda heç bir ajiotaj yoxdur. Son iki gündə valyuta hərracında ümumilikdə 700 milyon dollara yaxın vəsait (hər gün təxminən 330 milyon dollar) satılıb. Mərkəzi Bankın valyuta bazarına yenidən aktiv qoşulması hiss olunur. Yəni dövlət tərəfindən dollar satışında hər hansı məhdudiyyətdən söhbət gedə bilməz. Banklar da kifayət qədər valyuta alışı ilə təmin olunur. Dollar alışında ajiotajı yaradanlar əsasən möhtəkirliklə, qara yollarla pul qazanmaq istəyənlərdir. Təbii ki, istənilən şəxs qanunla qazanılmış vəsaitini banklarda mübadiləsini apara bilər burada heç bir məhdudiyyət yoxdur. Bütün bu amillər devalvasiyaya ehtimalını azaldır. 

2008 və 2015-ci ildə neft bazarında ucuzlaşma meyyləri göstərdi ki, bu qiymətlərin enməsi müavəqqəti xarakter daşıyır və əsas məsələ aralıq dövründə prosesi nəzarət alıtına almaq lazımdır. Hökumət 2008-də bunu bacardı, 2015-də isə yox. Hər halda ümid edək ki, 2015-ci ilin dərslərindən nəticə çıxaran hökumət bu aralıq dövrdə səhv qərarlar qəbul etməyəcək. 

Azərbaycanın sərəncamında olan ehtiyatlar da dayanıqlı sabitlik üçün əsas mənbədir, xüsusilə məzənnə dəyişikliklərinə yol verməmək üçün təhlükəsizlik yastığı var. Ölkənin beynəlxalq investisiya mövqeyi üzrə aktivləri öhdəlikləri dayanıqlıdır və bu da tədiyyə balansının cari vəziyyətini normallaşdırır. Bütün bunların fonunda demək mümkündür ki, insanların dollar almaq üçün saatlarla növbəyə düzülməsinə ciddi əsaslar yoxdur.
 
Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, neft bazarı hər zaman enmə və qalxmalarla müşahidə edilir, neftin qiymətinin ucuzlaşması koronovirusla bağlı neftə olan tələbatın azalması müvəqqəti xarakter daşıyır.

Q.İBRAHİMLİ

Qüdrət Həsənquliyev əfv sərəncamından danışdı
İnsanların həyatına son qoyan bu fəlakətdən öz məqsədləri üçün istifadə cəhdi rəzalətdir - Qüdrət Həsənquliyev
Anar Hüseynov: Azərbaycanda ərzaq qıtlığının yaşanması üçün heç bir obyektiv əsas yoxdur
“Zəka” Ziyalılar Məclisi koronavirusla mübarizə kampaniyasına qoşuldu
Seçkilər ona görə önə çəkildi ki... - Qüdrət Həsənquliyev
Xəbər lenti
06/04/2020 [23:59]:
Rusiyada konstitusiya düzəlişlərinə dair referendum yaxın aylarda keçirilə bilər
06/04/2020 [22:47]:
Ötən il külək və günəş elektrik enerjisi istehsalı artıb
06/04/2020 [21:37]:
Respublika Uşaq Kitabxanasının saytına yeni uşaq mahnıları əlavə edilib
06/04/2020 [21:06]:
Qüdrət Həsənquliyev əfv sərəncamından danışdı
06/04/2020 [20:22]:
Kot-d-İvuarda koronavirus testi mərkəzinə hücum edildi
06/04/2020 [18:40]:
"Zenit"də futbolçuların maaşı 50 faiz azaldı
06/04/2020 [17:33]:
Nəsimi rayonunda zəruri tədbirlər davam etdirilir
06/04/2020 [17:30]:
UEFA prezidenti: "Oyunları azarkeşsiz keçirmək daha yaxşıdır"
06/04/2020 [16:48]:
Su anbarlarında doluluq dərəcəsi son 10 ildə ikinci dəfə ən aşağı səviyyəyə enib
06/04/2020 [16:47]:
Akif Çovdarov əfv edildi
06/04/2020 [16:44]:
İlham Əliyev əfv sərəncamı imzaladı
06/04/2020 [16:02]:
İlham Əliyev tibbi maska istehsalı müəssisəsinin açılışında iştirak edib
06/04/2020 [15:36]:
Qarabağ separatçısı “seçki”lərə qarşı çıxdı - koronavirusa görə
06/04/2020 [14:23]:
Neftin qiyməti yenidən ucuzlaşır
06/04/2020 [13:42]:
Musiqili Teatr beynəlxalq layihəyə imza atıb
06/04/2020 [13:20]:
UFC turniri baş tutacaq, Həbib Nurməhəmmədov qatılmayacaq
06/04/2020 [12:50]:
COVID-19 qlobal proseslərə necə təsir göstərəcək?
06/04/2020 [12:22]:
Çin martın əvvəlindən bəri 1,5 milyard dollarlıq tibbi ləvazimat ixrac edib
06/04/2020 [11:41]:
Türkiyə Silahlı Qüvvələri tərəfindən son bir ayda 80 terrorçu zərərsizləşdirilib
06/04/2020 [11:12]:
Çində koronavirusun ikinci dalğası başladı – KARANTİN
06/04/2020 [10:23]:
UEFA prezidenti FIFA-nı tənqid etdi
06/04/2020 [10:00]:
Virusun gələcəyini hamıdan əvvəl bildi, 6 ildir meşədə izolyasiyada yaşayır - film kimi həyat hekayəsi…
05/04/2020 [23:59]:
Xarici ölkələrə səfər edən Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 12 faizdən çox artıb
05/04/2020 [22:11]:
UEFA lisenziyalaşdırma proseduru ilə bağlı yeni qərarlar qəbul etdi
05/04/2020 [21:32]:
Britaniyada bir gündə 600-dən çox insan COVID-19-dan öldü
Bütün xəbərlər...
Həftənin ən çox oxunanları
Brent markalı neft ucuzlaşıb, WTI isə bahalaşıb
Mehriban Əliyeva: Hər birimiz vətəndaş məsuliyyəti nümayiş etdirməliyik"
"Azərbaycan hökuməti Çinə müxtəlif yollarla güclü dəstək verdi"
Ölkə başçısı yeni koronavirusa görə ölkədə fövqəladə vəziyyət elan edib
Avropa İttifaqından Azərbaycana dəstək
Koronavirus Pandemiyası zamanı Azərbaycanda peşə tələbələri üçün onlayn tədris
Xüsusi karantin rejimini pozan 40 nəfər cərimələndi
Nəsimi rayonunda sanitar-gigiyenik vəziyyət nəzarətdə saxlanılır
Anar Hüseynov: Azərbaycanda ərzaq qıtlığının yaşanması üçün heç bir obyektiv əsas yoxdur
BMT-nin Baş katibi: "Üzləşdiyimiz misilsiz pandemiya ilə mübarizəyə qollarımızı çirmələyək"
İstiqlal.az-ın arxivi
"İstiqlal.az"
Xəbər Portalı
e-mail: istiqlal.mmc@gmail.com
Copyright©2013 "İstiqlal.az" MMC
Materiallardan istifadə zamanı
www.istiqlal.az saytına
istinad zəruridir
X

Bəyənin və "İstiqlal.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin