Kinoya bağlı ömür...

11/09/2019 [19:42] - Mədəniyyət (150)



Bu gün Xalq artisti Muxtar Dadaşovun anadan olmasından 106 il ötür

Kino tariximizdə layiqli iz qoyan, dərin məzmunlu yaradıcılığı ilə yaddaşlarda əbədiləşən sənətkarlarımızdan biri də tanınmış rejissor, Xalq artisti Muxtar Dadaşovdur. Muxtar Dadaşov ustad operator olmaqla yanaşı, həm də kinorejissor kimi fəaliyyət göstərib. Onun lentə aldığı sənədli filmlər tariximizin əsl kino salnaməsidir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu gün Xalq artisti, kinorejissor, ssenarist, aktyor və operator Muxtar Dadaşovun anadan olmasının 106-cı ildönümü tamam olur.

O, 1913-cü il sentyabrın 11-də Bakıda anadan olub. Hələ erkən yaşlarından tale onun yolunu böyük sənət məbədindən salır. Belə ki, Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsində görkəmli dramaturq Cəfər Cabbarlının "Sevil” tamaşasında Gündüz rolunu oynayır. Bu, onun həyatında yeni səhifələr açır. Qəlbində görkəmli sənət ustaları ilə bir yerdə çalışmaq arzuları baş qaldırır. 1929-cu ildə Gənc Tamaşaçılar Teatrında rejissor assistenti kimi fəaliyyətə başlayır. Eyni zamanda, tamaşalarda kiçik rollar oynayır. 1931-ci ildə kinostudiyada operator assistenti vəzifəsinə düzəlir. Bir sıra sənədli və bədii filmlərin lentə alınmasında iştirak edir. 1933-cü ildə ali operator təhsili almaq məqsədilə Moskvaya gedir. Orada da bir sıra filmlərin çəkilişində iştirak edir. Təhsilini başa vurduqdan sonra böyük ümidlərlə vətənə dönür, kinostudiyada operator işinə qayıdır. 1935-ci ildə "Rəqs edən bağalar” bədii filminin (Abdulla Şaiqin "Oyunçu bağa” hekayəsi əsasında) quruluşçu operatoru olur.
Dövrün mühüm ictimai-siyasi hadisələri onun lentə aldığı sənədli filmlərin əsas mövzusunu təşkil edib. "Ana yurdum, Azərbaycan”, "Arazın o tayında”, "Sabir”, "Kür”, "Səadət yolu ilə” və s. filmlərində vətənin əsrarəngiz təbiəti, tarixi şəxsiyyətləri kino dili ilə tərənnüm olunub.
O, kino haqqında danışanda deyərmiş: "Kino həyatın aynasıdır. Sabir demişkən, "düzü-düz, əyrini-əyri” əks etdirməyə qadir olan möcüzədir. O, mənən saf, canını sənətə fəda edən istedadlı və professional şəxslərin əlində olmalıdır”. Doğrudan da, o, kinoya qəlbən bağlı olub. Ekran əsərlərində fərdilik qabarıq şəkildə görsənib. 1953-cü ildə lentə aldığı "Arazın o tayında” filmində qaldırdığı problem bütöv Azərbaycan ideyasından güc alıb.

Muxtar Dadaşov 1945-ci ildə çəkilən "Arşın mal alan” filmində operator köməkçisi olub. Xalq artisti Leyla Bədirbəyli bu filmin çəkilişlərindən söz düşəndə, Muxtar Dadaşovu aktyorun daxili aləminə nüfuz etməyi bacaran sənətkar kimi xarakterizə etmişdi. "Kəndlilər”, "Yeni horizont”, "Vətən oğlu”, "Sualtı qayıq T-9” bədii filmləri də onun operator kamerası vasitəsilə həyata vəsiqə alıb.

Quruluşçu rejissor kimi isə debütü "Qanun naminə” bədii filmi olur. Xalq yazıçısı Süleyman Rəhimovun "Mehman" povesti əsasında çəkdiyi filmin ssenarisini də özü yazır. Filmdə baş rola kənardan aktyor (Şimali Osetiyadan Bimbulat Vatayev) dəvət olunsa da, ekran əsərində bir çox görkəmli sənətkarlarımız rol alıb: Adil İsgəndərov, Rza Təhmasib, Mustafa Mərdanov, Nəcibə Məlikova, Nəsibə Zeynalova, Hacıbaba Bağırov...

Muxtar Dadaşovun "Bakıda küləklər əsir” filmi müharibə mövzusunda çəkilən dəyərli ekran əsərlərindəndir. O, müharibə mövzusunda hələ 1943-cü ildə "Bakı döyüşür” adlı sənədli film çəkmişdi. Maraqlıdır ki, o, müharibənin gedişi vaxtı S.Vurğunu, Ü.Hacıbəylini, kimyaçı alim Y.Məmmədəliyevi, neftçilərdən G.Əliyevi, A.Nematullanı, R.Rüstəmovu və başqalarını bu filmə çəkir. Sonra bu filmi genişləndirərək "Bakı-42” adı ilə lentə alır. Ancaq istedadlı rejissor fantaziyasını bu filmdə də yekunlaşdırmır. Nəhayət, 1974-cü ildə "Bakıda küləklər əsir” bədii filmini çəkərək istədiyinə nail olur. Filmdə xalqımızın müharibə illərində arxa və ön cəbhədə göstərdiyi hünəri, casusların ifşa edilməsində qəhrəman kəşfiyyatçıların ayıq-sayıqlığını, onların çox cəsarətli əməliyyatları nəticəsində Bakının neft mədənlərinin partladılmasının qarşısının alınmasını ustalıqla əks etdirir.

O həm də araşdırıcı rejissor olub. Çəkdiyi tarixi filmlər üçün zəngin material toplayar, sonra onları lentə alardı. "Nəriman Nərimanov” sənədli filminin (1966) çəkilişi zamanı da belə olub. N.Nərimanovun Genuya konfransındakı çıxışını əks etdirən kadrları Moskva arxivlərinin birindən tapır. Sonra həmin kadrları filmdə canlandırır.

Muxtar Dadaşovun yaradıcılığı Azərbaycan kinosunun 50 ildən artıq bir dövrünü əhatə edir. Ekran əsərləri dünyanın bir çox ölkələrində göstərilib. Onun "Səadət yolu ilə” filmi Moskvada Ümumittifaq festivalında qızıl medala, "Nəriman Nərimanov” filmi Tiflis festivalında xüsusi mükafata layiq görülüb. Sənətkarın gərgin və yaradıcı əməyi dövlətimiz tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. O, Əməkdar incəsənət xadimi, Xalq artisti fəxri adlarına və "Şöhrət” ordeninə layiq görülüb. Dövlət mükafatı laureatı olub.

1998-ci il mayın 7-də vəfat edən sənətkar bu gün də sənətsevərlər tərəfindən hörmət və məhəbbətlə yad edilir. Çəkdiyi ekran əsərləri xalqımızın milli-mənəvi dəyəri kimi qorunub saxlanılır.
Kamaləddin Qafarovun seçicilərlə görüşləri davam edir - fotolar
28 dairənin “dövlət kimi” deputatı
Qadın hüquqlarının müdafiəsinə daha bir QHT sədri qoşuldu
27 saylı dairədə "köhnələr"lə yeni islahatçıların mübarizəsi
Tələsmədən işləməliyik - Qüdrət Həsənquliyev
Xəbər lenti
28/01/2020 [19:39]:
Qazaxıstanın xəbər portalında ölkəmizlə bağlı yazı yerləşdirilib
28/01/2020 [18:42]:
“Barselona” uduzduğuna görə qardaşını öldürdü
28/01/2020 [17:40]:
Daha bir ölkədə koronavirus aşkarlanıb
28/01/2020 [16:35]:
İstanbulda 30 nəfər FETÖ üzvünün saxlanılması istiqamətində əməliyyat keçirilib
28/01/2020 [15:42]:
Rusiyada 100-dən çox insan koronavirusa yoluxmaqda şübhəli bilinir
28/01/2020 [14:51]:
Paşinyan Qarabağ danışıqları zamanı hərdən özünü dəliliyə vurur?
28/01/2020 [14:22]:
Elektron siqaret yeniyetmənin ağzında partladı
28/01/2020 [13:58]:
"Seçin, fərqi yaşayın" - Natiq Nəbilinin seçki təbliğatı ara kəsmədən davam edir
28/01/2020 [13:41]:
Qadın biskvit yemək yarışında iştirak etdi və öldü
28/01/2020 [13:20]:
BP rəhbəri: "100 dollarlıq neft dövrü arxada qalıb"
28/01/2020 [12:56]:
Çingiz Qənizadə seçiciləri ilə görüşüb
28/01/2020 [12:50]:
Rusiya Yaponiyaya nota verib
28/01/2020 [12:17]:
Azərbaycan yığması Makedoniyaya yenə qalib gəlib
28/01/2020 [11:42]:
Musiqili Teatrda yeni səhnə əsəri hazırlanır
28/01/2020 [11:19]:
Sərgən Yalçın "Beşiktaş"da
28/01/2020 [10:57]:
Ərdoğan Ukraynaya səfər edəcək
28/01/2020 [10:00]:
ABŞ Çinə koronavirusla bağlı yardım təklif edib
27/01/2020 [23:59]:
MDB müşahidə missiyası seçkilərin monitorinqini davam etdirir
27/01/2020 [22:17]:
BNA qanunsuz park edilmiş avtomobilləri təxliyyə edib
27/01/2020 [21:39]:
AŞPA-nın yeni prezidenti bəlli olub
27/01/2020 [20:48]:
Mahmud Abbas Donald Trampın telefonla danışmaq təklifini rədd edib
27/01/2020 [20:30]:
İqbal Ağazadənin Mehmandarov küçəsində növbəti görüşü oldu
27/01/2020 [20:26]:
İlham Əliyev “Rossiya-24” kanalına müsahibə verib
27/01/2020 [19:46]:
Tokio birjasında indekslər Çindəki koronavirusa görə azalıb
27/01/2020 [18:35]:
TAP kəmərinin tikintisi yekunlaşmaq üzrədir
Bütün xəbərlər...
Həftənin ən çox oxunanları
Böyük səs fərqilə qalib gələcəyəm- Sadiq Qurbanov
Prezident İlham Əliyev BP-nin baş icraçı direktoru ilə görüşüb
SOCAR və “LUKoil” arasında əməkdaşlıq memorandumu imzalanıb
Naxçıvan Muxtar Respublikasının iqtisadiyyatı ötən il 1,5% artıb
Səfir: “Hindistan bu gün Azərbaycan ixracatı üçün dördüncü ən böyük bazardır”
Polad Aslanov kimdir, kimlərə işləyir?— Azərbaycana qarşı CASUS OYUNLARI
XİN: Ermənistan XİN etnik təmizləmə siyasətini etiraf etməlidir
MSK: “237 nəfər deputatlığa namizədliyini geri götürüb”
Paşinyan Davosa nə üçün getməyib?
Azərbaycan 40-cı Beynəlxalq “FITUR-2020” turizm sərgisində təmsil olunub
İstiqlal.az-ın arxivi
"İstiqlal.az"
Xəbər Portalı
e-mail: istiqlal.mmc@gmail.com
Copyright©2013 "İstiqlal.az" MMC
Materiallardan istifadə zamanı
www.istiqlal.az saytına
istinad zəruridir
X

Bəyənin və "İstiqlal.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin