Azərbaycanda informasiya əldə edilməsi hüququnun təmin edilməsi

14/07/2019 [16:14] - Vətəndaş mədəniyyəti (1758)



İnformasiya əldə etmək haqqında Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasından, “İnformasiya əldə etmək” haqqında Azərbaycan Respublikasının 30 sentyabr 2005-ci il tarixli Qanunundan və bu Qanunun tələblərinə uyğun hazırlanmış digər normativ hüquqi aktlardan ibarətdir.

 Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 50-ci maddəsi “hər kəsin” istədiyi informasiyanı qanuni yolla axtarmaq, əldə etmək, ötürmək, hazırlamaq və yaymaq hüququnu tanıyır. 

-“İnformasiya əldə etmək haqqında” Qanuna görə, hər kəs özü birbaşa və ya nümayəndəsi vasitəsilə informasiya sahibinə müraciət etmək, informasiyanın növünü və əldə etmə formasını seçmək hüququna malikdir.
-İnformasiya sahibinə müraciət edən hər kəs sorğu edilən informasiyanın informasiya sahibində olub-olmadığını öyrənmək, bu informasiya olmadıqda onu əldə etmək üçün yardımçı məlumatlar almaq;
- İinformasiya sahibi sorğu edilən informasiyaya malik olduqda onu sərbəst, maneəsiz və hamı üçün bərabər şərtlərlə əldə etmək hüququna malikdir.
-Fiziki şəxslərin özləri barəsindəki sənədləşdirilmiş informasiya ilə maneəsiz tanış olmaq, onu əldə etmək, bu informasiyada dəqiqləşdirmələr aparılmasını tələb etmək, informasiyadan kimlərin və hansı məqsədlə istifadə etdiyini öyrənmək hüququ vardır.

“İnformasiya əldə etmək haqqında” Qanunda İnformasiya əldə olunmasının əsas prinsipləri aşğıdakı kimi müəyyən olunub:

·   İnformasiya sorğusunun sərbəst, maneəsiz və hamı üçün bərabər şərtlərlə təmin edilməsi;
·   informasiyanın əldə olunmasının qanuniliyi;
·   dövlət orqanlarının və bələdiyyələrin informasiyanı açıqlamaq vəzifəsi;
·   informasiyanın maksimum açıqlığı;
·   informasiya sorğusunun ən qısa zamanda və ən münasib üsulla təmin edilməsi;
·   informasiya təqdim olunarkən insanların, cəmiyyətin və dövlətin təhlükəsizliyinin qorunması;
·   informasiya əldə etmək hüququnun dövlət tərəfindən qorunması, o cümlədən məhkəmə yolu ilə müdafiəsi;
·    Qanunla müəyyənləşdirilmiş hallar istisna olmaqla informasiyanın əldə edilməsinin ödənişsiz həyata keçirilməsi;
·   informasiya əldə etmək hüququnun pozulmasına görə informasiya sahiblərinin məsuliyyət daşıması;
·   informasiya əldə edilməsinə qoyulan məhdudiyyətin bu məhdudiyyəti doğuran əsaslardan daha artıq müəyyənləşdirilməməsi;
·   ictimaiyyətdə maraq doğuran hüquq pozuntuları barədə məlumatı açıqlamağa görə vəzifəli şəxslərin təqib olunmaması.
·   Əməliyyat-axtarış tədbirləri keçirilən hallar istisna olmaqla, şəxsin onun xəbəri olmadan və ya etirazına baxmayaraq, kütləvi informasiya vasitələrinin nümayəndələri və başqa şəxslər tərəfindən izlənilməsi, video və foto çəkilişinə, səs yazısına və digər bu cür hərəkətlərə məruz qalması qanunvericiliklə müəyyən edilmiş məsuliyyətə səbəb olur.

Qanunvericiliyə müvafiq olaraq informasiya sahibləri aşağıdakılardır:

- Dövlət orqanları və bələdiyyələr;
- ictimai funksiyaları yerinə yetirən hüquqi şəxslər, həmçinin normativ hüquqi aktlarla və ya müqavilə əsasında təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və sosial sahələrdə xidmət göstərən özəl hüquqi şəxslər və fiziki şəxslər.
- Bu qanunda təsbit olunan müvafiq hüquqi və fiziki şəxslərə informasiya sahiblərinin müəyyənləşdirilmiş vəzifələri yalnız ictimai funksiyaların yerinə yetirilməsi, yaxud normativ hüquqi aktlarla və ya müqavilə əsasında təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və sosial sahələrdə göstərilən xidmət nəticəsində yaranan və ya əldə edilən informasiyalar üzrə şamil olunur.
İnformasiya sahiblərinə bərabər tutulanlar :

- Əmtəə bazarında hökmran mövqe tutan, xüsusi və ya müstəsna hüquqa, yaxud təbii inhisara malik olan hüquqi şəxslər - malların və xidmətlərin təklif edilməsi şərtlərinə və onların qiymətlərinə, həmin şərtlərdə və qiymətlərdə dəyişikliklərə aid informasiyalar üzrə;
- tamamilə və ya qismən dövlət mülkiyyətində, yaxud asılılığında olan qeyri-kommersiya təşkilatları, büdcədənkənar fondlar, həmçinin dövlətin üzvü olduğu və ya iştirak etdiyi kommersiya birlikləri - dövlət büdcəsindən verilmiş vəsaitdən və ya onlara ayrılmış əmlakdan istifadəyə aid informasiyalar üzrə.
İnformasiya sahibi nə etməlidir?

- İnformasiya sorğusunu ən qısa zamanda və sorğuçu üçün ən münasib üsulla təmin etməlidir;
- sənədlərin reyestrini aparmalıdır;
- ictimai vəzifələrin yerinə yetirilməsi haqqında ictimaiyyətə müntəzəm məlumat verməlidir;
- açıqlamalı olduğu ictimai informasiyanı bu Qanunla müəyyənləşdirilmiş qaydada və müddətdə açıqlamalıdır;
- sorğuçuya kömək göstərməlidir;
- informasiyanın əldə olunmasına qoyulan məhdudiyyətlər barədə sorğuçuya məlumat verməlidir;
- əldə olunması qanunla məhdudlaşdırılan informasiyaları qorumalıdır;
- həqiqətə uyğun olmayan, natamam və ya qeyri-dəqiq informasiya verməməli, şübhə yarandığı hallarda informasiyanın düzgünlüyünü və mötəbərliyini yoxlamalıdır.
İnformasiya sorğusu

İnformasiyanın əldə olunmasının sorğu əsasında təmin edilməsi ilə bağlı qanunda ayrıca fəsil mövcuddur. Maddə 13-də «İnformasiya sorğusunun təqdim edilmə üsulu» ilə bağlı aşağıdakı hüquqi prosedur göstərilir: informasiya sahibinin vəzifəli şəxsinə bilavasitə və ya telefonla müraciət etmək yolu ilə şifahi; sorğunu şəxsən təqdim etmək və ya informasiya sahibinə poçt, telefaks, yaxud elektron poçtla göndərmək yolu ilə yazılı.
İnformasiya əldə etmənin formaları isə bunlardır: sorğuçu yazılı sorğunun aşağıdakı formalardan birində və ya mövcud olan digər formalarda təmin edilməsini tələb edə bilər: sənədlə tanış olmaq üçün ayrılmış yerə daxil olma; sənədin üzünün köçürülməsi; informasiya sahibinin texniki imkanlarından istifadə etməklə sənədin surətinin çıxarılması və ya sənədin təsdiqlənmiş surətinin verilməsi; sorğuçunun öz texniki imkanlarından istifadə etməklə sənədin surətinin çıxarılması; stenoqramların və ya digər formada kodlaşdırılmış sənədlərin oxunmaq üçün yararlı vəziyyətdə təqdim edilməsi; sənədin tərcümə olunması; sənədin surətinin elektron daşıyıcılara köçürülməsi və s.

İnformasiya sahibinin vəzifəli şəxslərinin məsuliyyəti

İnformasiya sahibinin vəzifəli şəxsləri informasiyalara çatım işini təşkil etməməyə, informasiya verməkdən qanunsuz imtinaya görə hüquqi məsuliyyət daşımalıdırlar. İnzibati Xətalar Məcəlləsibir sıra hallarda informasiyaya çatıma əngəl yaradan vəzifəli şəxslər üçün inzibati tənbehlər müəyyən edir. 

Məcəllənin 181-3-cü maddəsi informasiya əldə etmək haqqında qanunvericiliyin pozulmasına görə məsuliyyət hallarını və növlərini sadalayır. 
181-3.1-ci maddəyə görə, informasiya sahibi tərəfindən açıq informasiyanı əldə etmək hüququnun məhdudlaşdırılması və ya sorğuçuya bilərəkdən yanlış informasiya verilməsinə görə vəzifəli şəxslər şərti maliyyə vahidinin səksən mislindən doxsan mislinədək miqdarda, hüquqi şəxslər isə şərti maliyyə vahidinin iki yüz əlli mislindən üç yüz mislinədək miqdarda cərimə edilirlər.
  
181-3.2-ci maddəyə görə, informasiya sahibi informasiyanın əldə olunması işini təşkil etmədikdə onun vəzifəli şəxsləri şərti maliyyə vahidinin səksən beş mislindən doxsan mislinədək miqdarda, hüquqi şəxslər isə şərti maliyyə vahidinin iki yüz əlli mislindən üç yüz mislinədək miqdarda cərimə edilirlər.

Yazılı informasiya sorğusunu qəbul etməkdən imtinaya görə vəzifəli şəxslər şərti maliyyə vahidinin doxsan misli miqdarında, hüquqi şəxslər isə şərti maliyyə vahidinin üç yüz misli miqdarında cərimə edilirlər (181-3.3-cü maddə).

  181-3.4-cü maddəyə görə, sənədlərin qanunvericiliklə müəyyən olunmuş saxlanma, komplektləşdirilmə və mühafizə qaydalarını pozan informasiya sahibinin vəzifəli şəxsləri şərti maliyyə vahidinin səksən mislindən doxsan mislinədək miqdarda, hüquqi şəxslər isə şərti maliyyə vahidinin iki yüz əlli mislindən üç yüz mislinədək miqdarda cərimə edilirlər.
   
Qulluq vəzifəsini yerinə yetirmək bəhanəsi ilə, yaxud qulluq mövqeyindən istifadə etməklə şəxsi məqsəd üçün informasiya əldə etməyə və ya qulluq vəzifəsini yerinə yetirərkən əldə etdiyi informasiyadan digər məqsədlər üçün istifadə etməyə görə vəzifəli şəxslər şərti maliyyə vahidinin səksən mislindən doxsan mislinədək miqdarda cərimə edilirlər (181-3.6-cı maddə). 

Məcəllənin 181-1-ci maddəsinə görə, ətraf mühitə dair informasiyanın verilməsinin qanuna zidd məhdudlaşdırılmasına görə vəzifəli şəxslər şərti maliyyə vahidinin əlli misli miqdarında cərimə edilirlər.
        

“Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili  (Ombudsman) haqqında” Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Qanununun informasiya əldə etmək hüququnun pozulmasına dair şikayətə baxılmasının xüsusiyyətlərinin ehtiva edildiyi 13-1 maddəsində göstərilir:

- Müvəkkil informasiya əldə etmək hüququnun pozulmasına dair şikayətdə əks olunmuş halları 10 iş günü ərzində araşdırır. Əgər şikayət dəqiqləşdirmə tələb edirsə və ya şikayəti araşdırmaq üçün əlavə izahat və sənədlər toplamaq lazımdırsa, Müvəkkil bu barədə şikayətçiyə yazılı məlumat verməklə, şikayətə baxılması müddətini əlavə olaraq 10 iş gününə qədər uzada bilər.
 Müvəkkil aşağıdakı hallarda şikayətə baxmır:

- şikayət konkret informasiya sahibi olan dövlət, yerli özünüidarə      orqanının və ya vəzifəli şəxsin fəaliyyəti barəsində olmadıqda;
- həmin iş üzrə məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı olduqda;
- ərizəçi informasiya sahibi olan dövlət, yerli özünüidarə orqanının və ya vəzifəli şəxsin informasiya əldə etmək üçün yaratdığı imkanlardan kifayət qədər səmərəli istifadə etmədikdə.
Müvəkkil informasiya əldə etmək hüququnun pozulmasına dair şikayətdə əks olunmuş halların araşdırılması zamanı informasiya sahibi olan dövlət, yerli özünüidarə orqanı və ya vəzifəli şəxs tərəfindən  “İnformasiya əldə etmək haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun aşağıdakı tələblərinə riayət edilib-edilmədiyini aydınlaşdırır:

- informasiya əldə etmək üçün müraciətin qeydiyyata alınması;
- informasiya sorğusunun qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada, müddətdə və üsulla təmin edilməsi;
- informasiya sorğusunun icrasından imtinanın qanunun tələblərinə uyğun olması;

Azərbaycan Respublikası Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Komissiyası tərəfindən aparılan  2014-cü il üzrə aparılan qiymətləndirməyə əsasən dövlət orqanları tərәfindən Açıq Hökumətin Təşviqi üzrə Milli Fəaliyyət Planı nəzərdə tutulan dövlət qurumlarında informasiya azadlığı üzrə mәsul şәxslərin müəyyәn edilmәsi, informasiya azadlığı ilә bağlı daxili icrat qaydalarının qәbul edilmәsi və  bu barәdə ictimaiyyәtin mәlumatlandırılması ilə bağlı fəaliyyətlər dövlət orqanları tərəfindən 80 faiz tam,14 faiz qismən icra edilmiş, 4 faiz isə icra edilməmişdir. 

Dövlәt orqanlarının öz fәaliyyәti barәdə  mәlumatları mütәmadi, yenilәnmiş әsaslarla internet sәhifəlәrində yerlәşdirməsi ilə bağlı fəaliyyət dövləәt orqanları təәrəәfindəәn 90 faiz tam, 6 faiz qisməәn icra edilmiş, 4 faiz icra edilmәmişdir. Mərkəәzi icra hakimiyyəәti orqanların fəaliyyәtlәri ilə bağlı mәlumatlar mütәmadi olaraq yenilənmiş əәsaslarla internet sәhifәlәrdəә yerləşdirilmiş vəә məlumatların əlçatanlığını təmin edilmişdir.

Dövlət orqanlarının öz fәaliyyəәti barədə illik məәruzələr tərtib etməsi və internet səhifələrindәaçıqlaması ilə bağlı tapşırıq dövlәt orqanları tәrəfindәn 90 faiz tam icra edilmiş, 4 faiz isə icra edilməmişdir.

Bu məqalə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının dəstəyi ilə “Güzəran” Sosial Araşdırmalar İB tərəfindən həyata keçirilən “Vətəndaş mədəniyyətinin təbliği” layihəsi çərçivəsində dərc olunur.

Ruslan Xəlil
Vasif Qafarov Lerikdən namizəd olacaq
"Məni kimsə deputat kimi görürsə, bu, ən böyük xoşbəxtlikdir" — Baş redaktor
Dövlət satınalmalarında şəffaflıq məsələləri müzakirə olunub
“Ümumdünya QİÇS-lə mübarizə günü” mövzusunda tədbir
Ali Məhkəmə adı 30 milyonluq korrupiyada hallanan deputatın “ayağını basmır”
Xəbər lenti
11/12/2019 [14:21]:
ABŞ prezidenti Donald Trampa rüşvətxorluq maddəsini yükləmək istəyirlər
11/12/2019 [13:44]:
Rusiya klubu azərbaycanlı futbolçunun keçidindən imtina edib
11/12/2019 [13:15]:
ABŞ Slovakiyanın 7 fiziki və hüquqi şəxsinə sanksiya tətbiq edib
11/12/2019 [12:50]:
AZAL Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinə uçacaq
11/12/2019 [12:22]:
Bakıda qadın zorakılığı ilə mübarizəyə həsr edilmiş tamaşa təqdim olunub
11/12/2019 [11:49]:
Azərbaycan kuboku - 1/4 final mərhələsinin cavab oyunlarının təqvimi
11/12/2019 [11:20]:
NATO ilə Rusiya komandanları gələn il görüşə bilər
11/12/2019 [10:47]:
BFB-də Maliyyə Nazirliyinin 10 mln. manatlıq istiqrazları yerləşdirilib
11/12/2019 [10:00]:
Ərdoğan: “Tramp və Putinlə gizli agentləri olmadan əməkdaşlıq edirik”
10/12/2019 [23:59]:
AQTA əkin sahələrində monitorinqlər aparıb
10/12/2019 [22:52]:
Fransada etirazçılar neftayırma müəssisələrini mühasirəyə alıblar
10/12/2019 [21:33]:
10 min manatlıq qızıl-zinət əşyaları oğurlayan qadın saxlanılıb
10/12/2019 [20:54]:
Maskerano Veronun klubu ilə müqavilə bağladı
10/12/2019 [19:52]:
Rusiya hərbçiləri ilk dəfə Raqqa şəhərinə girib
10/12/2019 [18:25]:
İlk Azərbaycan-Rusiya regionlararası gənclər forumu 2020-ci ildə Şahdağda keçiriləcək
10/12/2019 [17:55]:
İordaniya Kralının Azərbaycana rəsmi səfəri başa çatıb
10/12/2019 [17:32]:
"Rusiya düşmənimiz deyil, münasibətləri düzəltməyə çalışırıq"
10/12/2019 [16:48]:
Qızıl və dollar kəskin şəkildə bahalaşdı
10/12/2019 [16:00]:
“Mançester Yunayted”in kilidini aça biləcək adam odur”
10/12/2019 [15:55]:
BMT-nin Bakıda təşkil etdiyi tədbir insan hüquqlarının təbliğində gənclərin lider rolunu vurğulanıb
10/12/2019 [15:44]:
Putinin nüvə çantasının görüntüləri yayıldı – VİDEO, FOTO
10/12/2019 [15:18]:
Husilər ABŞ təyyarədaşıyanını batırmaqla hədələyirlər
10/12/2019 [15:15]:
Elmar Məmmədyarov Latviyaya gedəcək
10/12/2019 [15:10]:
Azərbaycan Prezidentinin İordaniya Kralı ilə təkbətək görüşü olub
10/12/2019 [14:50]:
İmadəddin Nəsimiyə həsr olunan ədəbi-bədii tədbir
Bütün xəbərlər...
Həftənin ən çox oxunanları
Dizel qaçaqmalçılığı: Azərbaycana yüz milyonlarla ziyan vuran şəbəkə
Bakı Dövlət Sirkində “Buz krallığı- Fantastik Sirk Şousu”
Nazirlər Kabinetinə yeni səlahiyyət verilib
Səfir: “Yaponiya Səfirliyi ilə Azərbaycan arasındakı əlaqələr bundan sonra da sürətlə inkişaf edəcək”
Ançelotti gələn həftə qovula bilər
Qazaxıstan səfiri: “İki ölkə arasında sıx dostluq münasibətləri mövcuddur”
Elmar Məmmədyarov Latviyaya gedəcək
Hərbi qulluqçumuz vəfat edib
Bakı “qırmızı xətti” cızdı - Qarabağda referendum olmayacaq
Prezident: "Gənc peşəkar kadrlara imkan verək ki, onlar özlərini göstərsinlər "
İstiqlal.az-ın arxivi
"İstiqlal.az"
Xəbər Portalı
e-mail: istiqlal.mmc@gmail.com
Copyright©2013 "İstiqlal.az" MMC
Materiallardan istifadə zamanı
www.istiqlal.az saytına
istinad zəruridir
X

Bəyənin və "İstiqlal.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin