Azərbaycanda insan hüquqlarının müdafiəsi üzrə milli mexanizmlər

28/06/2019 [13:09] - Vətəndaş mədəniyyəti (321)



İnsan Hüquqlarının müdafiəsi üzrə milli mexanizmlər dedikdə ilk növbədə müvafiq dövlət orqanları nəzərdə tutulur. Bununla belə vətəndaş cəmiyyəti qurumları və kütləvi informasiya vasitələri də öz fəaliyyətlərində insan hüquqlarını müdafiə edən milli mexanizmlər rolunda çıxış edə bilirlər. Belə olan halda insan hüquqlarını müdafiə edən milli təsisatlar hökumət və qeyri-hökumət təsisatları ola bilər. 

Dövlətin insan hüquqlarının müdafiəsinə yönələn fəaliyyəti Konstitusiya və qanunvericiliklə tənzimlənən təsisatlar, prosedurlar və metodlardır. Fəaliyyəti tam və ya qismən insan hüquqlarının təmin olunmasına yönələn təsisatların əsas vəzifəsi insanları qanunsuz hərəkətlərdən (hərəkətsizlikdən) müdafiə etməkdir. Hər bir dövlətdə insan hüquqlarının müdafiəsini təmin edən təsisatlar ölkənin insan hüquqları müdafiə mexanizmlərinin tərkib hissəsidir. Bir qayda olaraq İnsan hüquqlarının müdafiəsi üzrə Milli Mexanizmlər iki qrupa bölünür. Bunlar Məhkəmə Mexanizmləri və Məhkəmədən Kənar və ya İnzibati Mexanizmlərdir. Məhkəmə Mexanizmi də özlüyündə Konstitusiya Məhkəməsi mexanizmi və ümumi məhkəmə mexanizmi qismində olur. Hər bir ölkədə insan hüquqlarını müdafiə edən milli mexanizmlər bir-birindən fərqlənə bilər və bunların çeşidi fərqli ola bilər. Bu fərqliliyə ölkənin qanunvericilik sistemi və onun tərəfdar çıxdığı beynəlxalq normala da təsir edə bilər. Məsələn, Prokuror nəzarətinin olması bir sıra ölkələrdə əsas milli mexanizmlərdən olduğu halda digərlərində belə bir mexanizm olmaya bilər. BMT-inin İşgəncələr və Digər Qəddаr, Qеyri-insаni və İnsаn Ləyаqətini Alçаldаn Dаvrаnış və Cəzа Əlеyhinə Kоnvеnsiyаya əlavə olunan Fakultativ Protokolunu ratifikasiya edən ölkələrdə azadlıqdan məhrum etmə yerlərində başçəkmələr həyata keçirilməsi üçün Milli Preventiv Mexanizm təsis olunur. 

Bu Protokolla qoşulmayan dövlətlərdə isə belə mexanizm olmaya bilər. Eyni zamanda insan hüquqlarını müdafiə edən təsisatlar özlüyündə fəaliyyətinə görə fərqli ola bilər. Elə təsisatlar vardır ki, onların bütün fəaliyyətləri insan hüquqlarının təmin olunmasına yönələn fəaliyyətlərdir. Buna misal olaraq İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil (Ombudsman) təsisatını göstərmək olar. Lakin, fəaliyyətinin əsasını insan hüquqlarının müdafiəsi təşkil etməyən dövlət orqanları da vardır ki, bunların fəaliyyətində qismən insan hüquqlarının təmin olunmasına yönələn fəaliyyətlər olur. Buraya Mərkəzi İcra Hakimiyyəti orqanlarını, yerli özünüidarə orqanlarını və s. aid etmək mümkündür. Belə olan halda bu təsisatlar aşağı orqanların insan hüquqlarını pozan hərəkətindən və ya hərəkətsizliyindən verilən şikayətləri araşdıran və həll edən təsisatlar qismində çıxış edirlər. 
Hər hansı bir ölkədə İnsan hüquqlarının müdafiəsinin effektivliyi yalnız müvafiq təsisatların mövcudluğu ilə qiymətləndirilə bilməz. Bunun üçün ilk növbədə hər bir ölkənin insan hüquqlarına dair beynəlxalq aləmdə qəbul olunmış və hamılıqla tanınan standartlarına cavab verə biləcək qanunvericiliyi və bu qanunvericiliyin effektiv tətbiqini təmin edən mexanizmlər olmalıdır. 
Mükəmməl hüquq sistemi ilə yanaşı hər bir ölkədə hüquq və azadlıqların təmin olunması üçün real şərait mövcud olmalıdır. Ölkə daxilində hüquq və azadlıqların pozulması sistematik və total xarakter daşımamalı, baş verən pozuntulara operativ reaksiya verən effektiv mexanizmlər olmalıdır. Belə şəraitin olması üçün təbii ki, hər bir ölkədə güclü vətəndaş cəmiyyəti və azad medianın mövcudluğu vacib şərtdir. İnsan hüquq və azadlıqlarının təmin olunması üçün yuxarıda göstərilən şərtlərlə yanaşı, hər bir ölkədə insan hüquqlarının təşviqi və öyrənilməsi mexanizmləri yaradılmalı,ölkənin hansı yerində yaşamasından asılı olmayaraq hər kəsin bu sahədə məlumat və biliklərə çıxış imkanı olmalıdır.

 Eyni zamanda hüquq və azadlıqların hər kəs üçün hər hansı ayrı-seçkilik qoyulmadan aid olması da mühüm şərtlərdən biridir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 25-ci maddəsi “bərabərlik hüququ” adlanır. Həmin maddədə göstərilir ki, “Hamı qanun və məhkəmə qarşısında bərabərdir. Kişi ilə qadının eyni hüquqları və azadlıqları vardır. Dövlət, irqindən, milliyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən, qulluq mövqeyindən, əqidəsindən, siyasi partiyalara, həmkarlar ittifaqlarına və digər ictimai birliklərə mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, hər kəsin hüquq və azadlıqlarının bərabərliyinə təminat verir. İnsan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını irqi, milli, dini, dil, cinsi, mənşəyi, əqidə, siyasi və sosial mənsubiyyətə görə məhdudlaşdırmaq qadağandır. Heç kəsə bu maddənin III hissəsində göstərilən əsaslara görə zərər vurula biməz, güzəştlər və ya imtiyazlar verilə bilməz , yaxud güzəştlərin və ya imtiyazların verilməsindən imtina oluna bilməz.

Hüquq və vəzifələrlə bağlı qərarlar qəbul edən dövlət orqanları və dövlət hakimiyyəti səlahiyyətlərinin daşıyıcıları ilə münasibətlərdə hər kəsin bərabər hüquqları təmin edilir”. 
Azərbaycan Respublikasında İnsan Hüquqlarının müdafiəsi üzrə əsas milli mexanizmlər aşağıdakılardır: 
Konstitusiya Məhkəməsi 
Ümumi Məhkəmələr 
İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil,  
Milli Preventiv Mexanizm 
Parlament Komitələri 
İnzibati orqanlar 
İctimai müdafiə mexanizmləri

Bu məqalə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının dəstəyi ilə “Güzəran” Sosial Araşdırmalar İB tərəfindən həyata keçirilən “Vətəndaş mədəniyyətinin təbliği” layihəsi çərçivəsində dərc olunur.

Ruslan Xəlil

Azərbaycanın Ukraynadakı səfiri söz azadlığına qarşı
Qod Nisanov Moskvada ermənilərlə üz-üzə - Bakıda isə onun yaxınlarına qarşı qanunsuzluq edirlər
Vəziyyət pisdir və daha da pis olacaq - nə etməli?
Ata-anasını itirmiş qız 500 manat borca görə imtahana buraxılmır - təfsilat
Bakıda koronavirusa yoluxma ən çox hansı rayonda qeydə alınıb? - statistika
Xəbər lenti
06/08/2020 [13:41]:
Dünya bazarlarında təbii qaz ucuzlaşıb
06/08/2020 [12:39]:
"Bavariya” Jerom Boatenqi transferə çıxarıb
06/08/2020 [12:17]:
Gürcüstandan Rusiyaya çağırış
06/08/2020 [12:15]:
Böyük Britaniya və Fransanda COVID-19-un ikinci dalğası barədə xəbərdarlıq edilib
06/08/2020 [11:35]:
Fransız alimlər ölkədə epidemioloji vəziyyəti kövrək hesab edirlər
06/08/2020 [11:10]:
Sosial şəbəkələrdə yalan məlumat yayan şəxslərə xəbərdarlıq edilib
06/08/2020 [10:55]:
ÜST-dən koronavirusla bağlı son rəqəmlər
06/08/2020 [10:30]:
Bu vərdiş xərçəng riskini 30 dəfə artırır
06/08/2020 [10:00]:
Zelenskidən yeni təyinat
06/08/2020 [10:00]:
Türk klubu "Səbail"dən ayrılan dünya ulduzu ilə maraqlanır
06/08/2020 [09:34]:
ABŞ-da seçkilərə müdaxilə haqda məlumat verənlər 10 milyon mükafat alacaq
05/08/2020 [23:58]:
Hərbi təlimdə 18 hərbçi xəsarət alıb
05/08/2020 [23:00]:
KİVDF-nin icraçı direktoruna AĞIR İTKİ
05/08/2020 [21:18]:
Tramp ABŞ iqtisadiyyatını süquta götürür - “Die Zeit”
05/08/2020 [20:51]:
Millimizin futbolçusu ABŞ-da həftənin komandasına düşüb
05/08/2020 [20:29]:
Azərbaycan Livana 1 milyon dollar yardım ayırdı – Baş Nazir sərəncam imzaladı
05/08/2020 [18:50]:
Günəş şüaları koronavirusla mübarizəyə kömək edir
05/08/2020 [17:38]:
İranda yoxsulluq pik həddə qalxdı
05/08/2020 [16:24]:
Gürcüstan Azərbaycana 543 ton şaftalı ixrac edib
05/08/2020 [16:00]:
Azərbaycan Livana maliyyə yardımı göstərəcək
05/08/2020 [15:36]:
Prezident: Avropa İttifaqına üzv ölkələrlə sərhədlərin yenidən bağlanması istisna olunmur
05/08/2020 [14:47]:
Bəxtiyar Vahabzadə yaradıcılığı Türkiyənin ədəbiyyat portalında
05/08/2020 [13:11]:
İker Kasilyas karyerasını başa vurdu
05/08/2020 [12:53]:
50 milyondan çox insan aclıq təhlükəsi ilə üzləşəcək
05/08/2020 [12:45]:
Beyrutda çox sayda xilasedici həlak olub, itkin düşənlər var
Bütün xəbərlər...
Həftənin ən çox oxunanları
İyunda Azərbaycanın yeyinti məhsulları ixracı artıb
Azərbaycanın Ukraynadakı səfiri söz azadlığına qarşı
“Fitch”: Bu ilin sonuna Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 38,3 mlrd. dollar təşkil edəcək
Xoca Əhməd Yasəvinin məqbərəsi bərpa edilib
Azərbaycanda Qurban bayramı qeyd edilir
Vikipediyada Xan Şuşinski haqqında özbək dilində bölmə istifadəyə verilib
Ani ödəniş sistemi gələn ay istifadəyə veriləcək
Ölkə mehmanxanalarında keçirilmiş gecələmələrin sayı azalıb
Azərbaycanda kənd təsərrüfatının kreditləşməsi 10% artıb
Tbilisidə Nəriman Nərimanovun yubileyi qeyd olunub
İstiqlal.az-ın arxivi
"İstiqlal.az"
Xəbər Portalı
e-mail: istiqlal.mmc@gmail.com
Copyright©2013 "İstiqlal.az" MMC
Materiallardan istifadə zamanı
www.istiqlal.az saytına
istinad zəruridir
X

Bəyənin və "İstiqlal.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin