Kredit aministyiyası: MDB təcrübəsi və Azərbaycan variantı-təhlil

04/03/2019 [11:01] - İqtisadiyyat (347)



Prezident İlham Əliyevin  dollar kreditləri iə bağlı fərmanı böyük bir insan qrupunu (500 mindən çox) əhatə etdiyindən sənədi “kredit aministiyası” kimi dəyərləndirmək olar. 2015 devalvasiyasından sonra gözlənilən fərman nəhayət ki, verildi. 

Fərmanda nəzərdə tutulan kompensasiyalar üçün 700 milyon manata yaxın vəsait ayrılacaq. Təbii ki, balaca məbləğ deyil və bu il üçün nəzərə tutulan  minimum əmək haqqı və pensiyanın, təqaüd və müavinətlərin artırılmasının maliyyə tutumuna (882 milyon manatdır) yaxın bir məbləğdir.
MDB ölkələrində devalvasiyadan sonra hökumətlərin verdiyi təzminat təcrübəsini təhlil etsək, Azərbaycan variantının daha çox sosial və iqtisadi tutumlu olması üzə çıxır. 

Birincisi, MDB məkanında devalvasiya ziyanları bank, müştəri və dövlər arsında bölüşdürülürdü. Şərti olaraq, müştəri devalvasiya nəticəsində banka müqavilədən 150 dollar artıq ödəniş etmişdisə,  bu ziyanın 50 dollarını bank, 50 dollarını müştəri, 50 dollarını isə dövlət qarşılayırdı. Ancaq Azərbaycan variantında bu zərərin hamısını dövlət öz üzərinə götürdü. Konkret desək, dollar kreditləri devalvasiyadan əvvəl mövcud olmuş 1 dollar=78 qəpik məzənnəsi ilə hesablanacaq. 

İkincisi, bankların maliyyə imkanları yaxşılaşdı. Çünki dövlət vətəndaşlar qədər banklara da dəstək verdi. Bu devalvasiyadan sonra maliyyə çətinlikləri yaşayan bankların maliyyə göstəricilərini yaxşılaşdırmaq üçün yeni maliyyə resursları qazandılar. Bu Beynəlxalq Bank əməliyyatından sonra bu hökumətin bank sektorunun fəaliyyətindən dolayı 2-ci ən böyük yardım paketidir. 

Üçüncüsü, devalvasiyadan sonra bank sisteminin kredit seqmenti kəskin zəifləmişdi. Devalvasiya şokunu yaşamış insanlar bank kreditlərindən qaçırdılar. Bu banklar normal fəaliyyəti üçün çətinliklər yaradırdı. Bu fərman həm də bu psixoloji diskomfortu aradan qaldırdı. Güman ki, yaxın vaxtlarda kredit bazarı yenidən canlanacaq. Bu həm kiçik biznesin inkişafına müyyən stimullar verəcək.

Gözləntilərin əksinə olaraq , prezident fərmanında kredit təzminatlarının ödənilməsi üçün maliyyə mənbəyi kimi Dövlət Neft Fondu və ya Prezidentin Ehtiyat Fondu yox, dövlət büdcəsi göstərilir. Buna qədər minimum əmək haqqı və pensiyanın, təqaüd və müavinətlərin artırılması ilə bağlı prezident sərəncamları olmuşdu. Bu sərəncamların maliyyə tutumu 882 milyon manatdır və avtomatik olaraq dövlət büdcəsinə bağılanır.  

Deməli, bu qərarların icrası üçün zərurui olan 1,5 milyard manat dövlət büdcəsi hesabına ödəniləcək. Bu, 2019-cu ilin dövlət büdcəsi xərclərinin (25,2 milyard manat)  6 faiz artımı deməkdir. Yəni ya dövlət büdcəsinin xərclərinə yenidən baxılmalı, ya da büdcənin indiki xərclərinin strukturu dəyişməlidir.

Maliyyə naziri Samir Şərifov KİV-ə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda bu ilin əvvəlindən əhalinin sosial müdafiəsi məqsədi ilə görülən tədbirlərin – minimum əmək haqqı və pensiyanın, təqaüd və müavinətlərin artırılmasının maliyyə tutumu 882 milyon manatdır: Bu vəsait dövlət büdcəsində formalaşdırılmış ehtiyatlar hesabına təmin ediləcək və bu səbəbdən büdcəyə yenidən baxmağa ehtiyac yoxdur. 

Yəqin ki, nazirin məlum çıxışı zamanı büdcə və maliyyə məsələləri ilə bağlı açıqlamalarının məntiqi nəticəsi olaraq konkret əlavə rəsmi məlumatlar da veriləcəkdir. Bu prizmadan yanaşdıqda qeyd etmək olar ki, aparılan sosial islahatların əsas maliyyə mənbəyi büdcədə islahatlarla bağlı nəzərdə tutulan ehtiyat vəsaitlər olacaqdır. 

Bundan başqa, 2019-cu ilin yanvar ayında büdcəyə vergi və gömrük daxilolmalarından əlavə 105 milyon manat vəsait toplanıb. Hesab edirəm ki, faktiki olaraq qarşıdakı aylarda da gözlənilən vergi və gömrük daxilolamlarından proqnozdan artıq yığılan vəsaitlər ehtiyat məbnə rolunu oynaya bilər. Bu baxımdan fikrimcə, büdcə xərclərinin 6 faiz artımını, yəni 1,5 milyardlıq yeni xərcləri qarşılamaq qeyd etdiyim mənbələr hesabına mümkündür. 

Bəzi ekspertlər belə hesab edir ki, bu artımlardan sonra dövlət büdcəsinə yenidən baxılması barədə qərar qəbul edilməlidir. Ancaq fikrimcə, buna hüquqi zəmin yoxdur.  Büdcə sistemi haqqında” qanunun 23-cu maddəsinin (Dövlət büdcəsinə yenidən baxılma və xərclərə sekvestr tətbiq olunmas) 4-cü maddəsinə əsasən, “Dövlət büdcəsinin icrası prosesində dövlət büdcəsinin gəlirləri və onun kəsirinin maliyyələşdirilməsi üzrə faktiki daxilolmalar cari ilin rüblük göstəricilərinə görə bu Qanunun 17.1-ci maddəsinə uyğun olaraq müəyyən olunmuş göstəricilərdən 10 faiz və ya bu daxilolmalar Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fondundan dövlət büdcəsinə nəzərdə tutulmuş transfert istisna olmaqla, müəyyən olunmuş rüblük göstəricilərdən 5 faiz az olduqda, dövlət büdcəsinin icrasında ahəngdarlığın, habelə onun gəlirləri və xərcləri arasında tarazlığın pozulması təhlükəsi yarandıqda və həmin halların bu Qanunun 18.4-cü, 18.5-ci, 18.6-cı və 19.6-cı maddələrində nəzərdə tutulan dəyişikliklər aparılmaqla aradan qaldırılması mümkün olmadıqda, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) cari ilin dövlət büdcəsinə yenidən baxılaraq sekvestr tətbiq olunması və (və ya) dövlət büdcəsinin təsdiq olunmuş xərclərinin çatışmayan hissəsinin təmin edilməsi məqsədilə büdcə qaydasının tətbiqinin dayandırılması barədə qanunvericilik təşəbbüsü qaydasında oktyabr ayının 25-dən gec olmayaraq Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə müraciət edilməsi ilə bağlı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) qarşısında məsələ qaldırır”.

İndiki halda dövlət büdcəsinin gəlirlərinin azalmasından söhbət getmir. 2019-cu ildə büdcə gəlirləri 22,4 milyard manat nəzərdə tutulub. Ortalama hər ayın gəlir proqnozu 1,9 milyarda manatdır. Yanvarda isə aylıq proqnoz 5,5 faiz çox icra edilib. Yəni bu epizod üzrə büdcə gəlirlərində azalma  yox, artım tendensiyası var. Düzdür, bu hələ rüblük göstərici deyil. Elə ona görə də rüb başa çatmamış hansısa rəy bildirmək düzgün deyil.

Maliyyə nazirinin açıqlamasındakı başqa bir nüans da, diqqəti cəlb edir. Bu, son zamanlar bəzi şəxslər tərəfindən hökumətin hansısa maraq xatirinə bu islahtlara getdiyi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlərlə bağlıdır. Bu kökündən yanlışdır. Bu barədə maliyyə nazirinin vurğuladığı kimi “Bəzən deyirlər ki, kimlərsə hökuməti artımlara getməyə vadar edib. Boş söhbətlərdir. Bu işlər əvvəlcədən planlaşdırılmışdı. Söhbət sadəcə həmin vəsaitdən nə zaman istifadə edilməsindən gedə bilər. Dövlət başçısının qərarına uyğun olaraq istənilən vaxt həmin vəsait hesabına maliyyələşdirməyə başlaya bilərik və martın 1-dən bu oldu”.

Maliyyə nazirinin açıqlamasını struktur islahatlarını davam edəcəyinin anonsu kimi də dəyərləndirmək olar. Böyük miqyaslı sosial layihələrin büdcə xərclərinin optimallaşdırılması hesabına həyata keçirmək təbii ki, yaxşıdır və büdcənin izafi yüklənməsinin qarşısını alır. 

Prezidentin sözügedən fərmanı devalvasiyaya qədər 10.000 dollara qədər kredit götürən fiziki şəxslərə şamil edilib. Yaxşı olardı ki, 10.000 dollardan yuxarı kredit götürən fiziki şəxslər və dollarla biznes krediti götürən hüquqi şəxslərin də devalvasiya ziyanların qarşılanması ilə qərarlar qəbul edilsin. Bu həm də ölkədə kiçik biznesin inkişafına dəstək olardı. Ümid edək ki, hökumət bununla da bağlı qərarlar qəbul edəcək.

Qadir İBRAHİMLİ

Avropa çempionatı: Azərbaycan qızıl medal qazandı
Ramil Usubov polis rəisini işdən çıxartdı
Təyyarəyə gecikən nazir istefa verməli oldu
Xəstə olsalar da, səlahiyyət müddətləri bitsə də, oturublar yerlərində - deputat
Mayın 27-ə hava proqnozu
Xəbər lenti
27/05/2019 [01:31]:
Avropa çempionatı: Azərbaycan qızıl medal qazandı
27/05/2019 [01:01]:
Ramil Usubov polis rəisini işdən çıxartdı
27/05/2019 [00:47]:
Təyyarəyə gecikən nazir istefa verməli oldu
26/05/2019 [23:34]:
Xəstə olsalar da, səlahiyyət müddətləri bitsə də, oturublar yerlərində - deputat
26/05/2019 [22:13]:
Fuad Abbasovla bağlı deportasiya qərarından şikayəti verilib
26/05/2019 [20:41]:
Vaqif Səmədoğluya həsr edilən sərgi və konsert keçirilib
26/05/2019 [18:59]:
Mayın 27-ə hava proqnozu
26/05/2019 [17:16]:
Azərbaycanın faciəsi ondadır ki, bizdə böyük şəxsiyyətlər çox olub - nazir
26/05/2019 [15:42]:
Goranboya dolu düşüb
26/05/2019 [15:06]:
Deputatın bacısı oğlu vəzifədən azad edildi
26/05/2019 [14:32]:
“Qalatasaray” Fatih Terimlə yeni müqaviləni imzalayıb
26/05/2019 [13:17]:
Sevilyada son 700 ildə ilk dəfə məscid tikiləcək
26/05/2019 [11:44]:
PKK-nın Qara dəniz üzrə düşərgəsi ələ keçirildi
26/05/2019 [10:26]:
Bakı Nəqliyyat Agentliyi gücləndirilmiş iş rejiminə keçib
26/05/2019 [01:33]:
Dənizkənarı Bulvarda Azarkeş Festivalı başladı
26/05/2019 [00:37]:
Gürcüstan XİN: David Qareci yaxınlığında mühəndislik işləri Azərbaycanın sərhədləri daxilində aparılır
26/05/2019 [00:06]:
Güclü külək Quba və Qusarda ciddi fəsadlar törətdi
25/05/2019 [23:08]:
Bayıl sürüşmə zonasında yaşayanlar köçürülür – baş nazir sərəncam imzaladı
25/05/2019 [21:19]:
Ermənistan Boks Federasiyası: Azərbaycan və UEFA-nı tənqid etmək ağlasığmazdır
25/05/2019 [19:56]:
AMEA magistraturasına qəbul zamanı müsahibə mərhələsi ləğv olunub
25/05/2019 [18:32]:
Azərbaycan üzüm şərablarının ixracını azaldıb
25/05/2019 [17:07]:
Azərbaycan cüdoçusu Qran-pridə qızıl medal qazanıb
25/05/2019 [15:51]:
Ermənistanın keçmiş prezidentləri gizli görüş keçiriblər
25/05/2019 [14:32]:
"Bu məğlubiyyət mənim üçün ağır zərbə idi" - Messi
25/05/2019 [14:07]:
21 nəfərə fəxri ad verildi
Bütün xəbərlər...
Həftənin ən çox oxunanları
Nazirin əmisi oğlu gömrükdən qovuldu - rəsmi
İlham Əliyev 2 sərəncam imzaladı - yenilənib
İlham Əliyev 3 sərəncam, 1 fərman imzaladı - yenilənib
Tələbələrin olduğu mikroavtobus aşıb: 2 ölü, 21 yaralı –yenilənib
Goranboy İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini işdən çıxarılıb
Hakim polis rəisləri ilə bağlı DİN-ə müraciət etdi
Deputatın bacısı oğlu vəzifədən azad edildi
"ATA Bank" 1-ci qrup əlilin əmlakını satıb- pulunu mənimsəyib...
Qəfildən gördük ki, prezident içəri daxil oldu – İlham Əliyevlə söhbət edən satıcı
46 milyon da belə havaya sovruldu - təfsilat
İstiqlal.az-ın arxivi
"İstiqlal.az"
Xəbər Portalı
e-mail: istiqlal.mmc@gmail.com
Copyright©2013 "İstiqlal.az" MMC
Materiallardan istifadə zamanı
www.istiqlal.az saytına
istinad zəruridir
X

Bəyənin və "İstiqlal.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin