Kredit aministyiyası: MDB təcrübəsi və Azərbaycan variantı-təhlil

04/03/2019 [11:01] - İqtisadiyyat (680)



Prezident İlham Əliyevin  dollar kreditləri iə bağlı fərmanı böyük bir insan qrupunu (500 mindən çox) əhatə etdiyindən sənədi “kredit aministiyası” kimi dəyərləndirmək olar. 2015 devalvasiyasından sonra gözlənilən fərman nəhayət ki, verildi. 

Fərmanda nəzərdə tutulan kompensasiyalar üçün 700 milyon manata yaxın vəsait ayrılacaq. Təbii ki, balaca məbləğ deyil və bu il üçün nəzərə tutulan  minimum əmək haqqı və pensiyanın, təqaüd və müavinətlərin artırılmasının maliyyə tutumuna (882 milyon manatdır) yaxın bir məbləğdir.
MDB ölkələrində devalvasiyadan sonra hökumətlərin verdiyi təzminat təcrübəsini təhlil etsək, Azərbaycan variantının daha çox sosial və iqtisadi tutumlu olması üzə çıxır. 

Birincisi, MDB məkanında devalvasiya ziyanları bank, müştəri və dövlər arsında bölüşdürülürdü. Şərti olaraq, müştəri devalvasiya nəticəsində banka müqavilədən 150 dollar artıq ödəniş etmişdisə,  bu ziyanın 50 dollarını bank, 50 dollarını müştəri, 50 dollarını isə dövlət qarşılayırdı. Ancaq Azərbaycan variantında bu zərərin hamısını dövlət öz üzərinə götürdü. Konkret desək, dollar kreditləri devalvasiyadan əvvəl mövcud olmuş 1 dollar=78 qəpik məzənnəsi ilə hesablanacaq. 

İkincisi, bankların maliyyə imkanları yaxşılaşdı. Çünki dövlət vətəndaşlar qədər banklara da dəstək verdi. Bu devalvasiyadan sonra maliyyə çətinlikləri yaşayan bankların maliyyə göstəricilərini yaxşılaşdırmaq üçün yeni maliyyə resursları qazandılar. Bu Beynəlxalq Bank əməliyyatından sonra bu hökumətin bank sektorunun fəaliyyətindən dolayı 2-ci ən böyük yardım paketidir. 

Üçüncüsü, devalvasiyadan sonra bank sisteminin kredit seqmenti kəskin zəifləmişdi. Devalvasiya şokunu yaşamış insanlar bank kreditlərindən qaçırdılar. Bu banklar normal fəaliyyəti üçün çətinliklər yaradırdı. Bu fərman həm də bu psixoloji diskomfortu aradan qaldırdı. Güman ki, yaxın vaxtlarda kredit bazarı yenidən canlanacaq. Bu həm kiçik biznesin inkişafına müyyən stimullar verəcək.

Gözləntilərin əksinə olaraq , prezident fərmanında kredit təzminatlarının ödənilməsi üçün maliyyə mənbəyi kimi Dövlət Neft Fondu və ya Prezidentin Ehtiyat Fondu yox, dövlət büdcəsi göstərilir. Buna qədər minimum əmək haqqı və pensiyanın, təqaüd və müavinətlərin artırılması ilə bağlı prezident sərəncamları olmuşdu. Bu sərəncamların maliyyə tutumu 882 milyon manatdır və avtomatik olaraq dövlət büdcəsinə bağılanır.  

Deməli, bu qərarların icrası üçün zərurui olan 1,5 milyard manat dövlət büdcəsi hesabına ödəniləcək. Bu, 2019-cu ilin dövlət büdcəsi xərclərinin (25,2 milyard manat)  6 faiz artımı deməkdir. Yəni ya dövlət büdcəsinin xərclərinə yenidən baxılmalı, ya da büdcənin indiki xərclərinin strukturu dəyişməlidir.

Maliyyə naziri Samir Şərifov KİV-ə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda bu ilin əvvəlindən əhalinin sosial müdafiəsi məqsədi ilə görülən tədbirlərin – minimum əmək haqqı və pensiyanın, təqaüd və müavinətlərin artırılmasının maliyyə tutumu 882 milyon manatdır: Bu vəsait dövlət büdcəsində formalaşdırılmış ehtiyatlar hesabına təmin ediləcək və bu səbəbdən büdcəyə yenidən baxmağa ehtiyac yoxdur. 

Yəqin ki, nazirin məlum çıxışı zamanı büdcə və maliyyə məsələləri ilə bağlı açıqlamalarının məntiqi nəticəsi olaraq konkret əlavə rəsmi məlumatlar da veriləcəkdir. Bu prizmadan yanaşdıqda qeyd etmək olar ki, aparılan sosial islahatların əsas maliyyə mənbəyi büdcədə islahatlarla bağlı nəzərdə tutulan ehtiyat vəsaitlər olacaqdır. 

Bundan başqa, 2019-cu ilin yanvar ayında büdcəyə vergi və gömrük daxilolmalarından əlavə 105 milyon manat vəsait toplanıb. Hesab edirəm ki, faktiki olaraq qarşıdakı aylarda da gözlənilən vergi və gömrük daxilolamlarından proqnozdan artıq yığılan vəsaitlər ehtiyat məbnə rolunu oynaya bilər. Bu baxımdan fikrimcə, büdcə xərclərinin 6 faiz artımını, yəni 1,5 milyardlıq yeni xərcləri qarşılamaq qeyd etdiyim mənbələr hesabına mümkündür. 

Bəzi ekspertlər belə hesab edir ki, bu artımlardan sonra dövlət büdcəsinə yenidən baxılması barədə qərar qəbul edilməlidir. Ancaq fikrimcə, buna hüquqi zəmin yoxdur.  Büdcə sistemi haqqında” qanunun 23-cu maddəsinin (Dövlət büdcəsinə yenidən baxılma və xərclərə sekvestr tətbiq olunmas) 4-cü maddəsinə əsasən, “Dövlət büdcəsinin icrası prosesində dövlət büdcəsinin gəlirləri və onun kəsirinin maliyyələşdirilməsi üzrə faktiki daxilolmalar cari ilin rüblük göstəricilərinə görə bu Qanunun 17.1-ci maddəsinə uyğun olaraq müəyyən olunmuş göstəricilərdən 10 faiz və ya bu daxilolmalar Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fondundan dövlət büdcəsinə nəzərdə tutulmuş transfert istisna olmaqla, müəyyən olunmuş rüblük göstəricilərdən 5 faiz az olduqda, dövlət büdcəsinin icrasında ahəngdarlığın, habelə onun gəlirləri və xərcləri arasında tarazlığın pozulması təhlükəsi yarandıqda və həmin halların bu Qanunun 18.4-cü, 18.5-ci, 18.6-cı və 19.6-cı maddələrində nəzərdə tutulan dəyişikliklər aparılmaqla aradan qaldırılması mümkün olmadıqda, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) cari ilin dövlət büdcəsinə yenidən baxılaraq sekvestr tətbiq olunması və (və ya) dövlət büdcəsinin təsdiq olunmuş xərclərinin çatışmayan hissəsinin təmin edilməsi məqsədilə büdcə qaydasının tətbiqinin dayandırılması barədə qanunvericilik təşəbbüsü qaydasında oktyabr ayının 25-dən gec olmayaraq Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə müraciət edilməsi ilə bağlı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) qarşısında məsələ qaldırır”.

İndiki halda dövlət büdcəsinin gəlirlərinin azalmasından söhbət getmir. 2019-cu ildə büdcə gəlirləri 22,4 milyard manat nəzərdə tutulub. Ortalama hər ayın gəlir proqnozu 1,9 milyarda manatdır. Yanvarda isə aylıq proqnoz 5,5 faiz çox icra edilib. Yəni bu epizod üzrə büdcə gəlirlərində azalma  yox, artım tendensiyası var. Düzdür, bu hələ rüblük göstərici deyil. Elə ona görə də rüb başa çatmamış hansısa rəy bildirmək düzgün deyil.

Maliyyə nazirinin açıqlamasındakı başqa bir nüans da, diqqəti cəlb edir. Bu, son zamanlar bəzi şəxslər tərəfindən hökumətin hansısa maraq xatirinə bu islahtlara getdiyi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlərlə bağlıdır. Bu kökündən yanlışdır. Bu barədə maliyyə nazirinin vurğuladığı kimi “Bəzən deyirlər ki, kimlərsə hökuməti artımlara getməyə vadar edib. Boş söhbətlərdir. Bu işlər əvvəlcədən planlaşdırılmışdı. Söhbət sadəcə həmin vəsaitdən nə zaman istifadə edilməsindən gedə bilər. Dövlət başçısının qərarına uyğun olaraq istənilən vaxt həmin vəsait hesabına maliyyələşdirməyə başlaya bilərik və martın 1-dən bu oldu”.

Maliyyə nazirinin açıqlamasını struktur islahatlarını davam edəcəyinin anonsu kimi də dəyərləndirmək olar. Böyük miqyaslı sosial layihələrin büdcə xərclərinin optimallaşdırılması hesabına həyata keçirmək təbii ki, yaxşıdır və büdcənin izafi yüklənməsinin qarşısını alır. 

Prezidentin sözügedən fərmanı devalvasiyaya qədər 10.000 dollara qədər kredit götürən fiziki şəxslərə şamil edilib. Yaxşı olardı ki, 10.000 dollardan yuxarı kredit götürən fiziki şəxslər və dollarla biznes krediti götürən hüquqi şəxslərin də devalvasiya ziyanların qarşılanması ilə qərarlar qəbul edilsin. Bu həm də ölkədə kiçik biznesin inkişafına dəstək olardı. Ümid edək ki, hökumət bununla da bağlı qərarlar qəbul edəcək.

Qadir İBRAHİMLİ

Ata-anasını itirmiş qız 500 manat borca görə imtahana buraxılmır - təfsilat
Bakıda koronavirusa yoluxma ən çox hansı rayonda qeydə alınıb? - statistika
Bəzi adamlar ekstremal vəziyyətlərə hazır deyil - Qulamhüseyn Əlibəyli
Qulamhüseyn Əlibəyli Sülhəddin Əkbərə cavab verdi - İttihamlar sağlam məntiqə və vaxtilə tutduğu posta uyğun gəlmir
Küçəyə çıxmaq qadağası Türkiyədə çoxdan tətbiq edilir - Qulamhüseyn Əlibəyli
Xəbər lenti
12/07/2020 [20:25]:
Ədəbiyyatımızın Mirzə Fətəli əsri
12/07/2020 [18:58]:
Dünyanın ən varlı qadınlarının reytinqi açıqlandı
12/07/2020 [17:24]:
Lionel Messi daha bir tarixi rekorda imza atıb
12/07/2020 [16:52]:
“Türk Hava Yolları” İstanbul-Bakı aviareyslərinin sayını artırır
12/07/2020 [16:43]:
Koronavirusun üçüncü dalğası da gözlənilir
12/07/2020 [16:37]:
Qazaxda minik və yük avtomobili toqquşub
12/07/2020 [16:27]:
Ermənilər təxribat törədib, itkilər var - Müdafiə Nazirliyi
12/07/2020 [15:49]:
Mehriban Əliyeva Bəhram Bağırzadə ilə telefonla danışıb
12/07/2020 [15:41]:
Meksikada koronavirusa yoluxanların ümumi sayı 295,2 mini ötdü
12/07/2020 [15:38]:
Ərdoğan: “Digər ölkələr Aya Sofya haqqında qərara hörmətlə yanaşmalıdır”
12/07/2020 [15:28]:
Luminar Bug fotomüsabiqəsi elan olunub
12/07/2020 [14:40]:
Almaz bəzəkli tibbi maskalar satışa çıxarıldı
12/07/2020 [14:04]:
Ronaldinyonun apelyasiya şikayəti təmin olunmayıb
12/07/2020 [13:26]:
Müntəzəm aktivlik koronavirusa yoluxmanın qarşısını alır?
12/07/2020 [12:48]:
"Yuventus" "Atalanta" ilə məlubiyyətdən son dəqiqələrdə xilas olub
12/07/2020 [12:14]:
Tramp Venesuela və Kuba uğrunda "mübarizə aparacağına" söz verdi
12/07/2020 [11:55]:
Leysan yağışlar selə səbəb olub - Faktiki hava
12/07/2020 [11:43]:
Dünyada koronavirusun ilk vaksinin sınağı başa çatdı
12/07/2020 [11:28]:
Zidanın dövründə 500-cü qol
12/07/2020 [10:42]:
Braziliyada yeni virus təşvişi
12/07/2020 [10:00]:
Koronavirusdan sonra ağciyərləri necə sağaltmaq olar?
12/07/2020 [09:57]:
Aya Sofyanın adı dəyişdirilir? - Rəsmi açıqlama
12/07/2020 [09:38]:
Bir Dünya, Bir Günəş, Bir Şəbəkə
11/07/2020 [22:35]:
Rəssamın “Zəfər tağı” əsəri 22,5 milyon dollara satılıb
11/07/2020 [21:29]:
Antonio Konte transferlərə ən azı 180 milyon avro xərclənməsini tələb edib
Bütün xəbərlər...
Həftənin ən çox oxunanları
Bu gündən magistraturaya qəbul olunanların qeydiyyatı başlayır
DTX-nin XİN-də keçirdiyi əməliyyatın görüntüləri
Azərbaycanda daha 513 nəfər koronavirusa yoluxub - 8 nəfər vəfat edib
Bir neçə rayona yeni prokuror təyin olundu
Qulamhüseyn Əlibəyli: "Qanunun sərt üzü yalnız adi vətəndaşlar üçün deyil"
Avropa Pakistanın Hava Yollarını bağlayır
3 ölkə arasında müasir və proqresiv ticarət sazişi (T-MEC) qüvvəyə minir
3 yaşlı oğlan uşaq terror hücumunda sağ qalıb
“Xınalıq” UNESKO-nun Dünya İrs Siyahısına namizədlik üçün İlkin Siyahıya salınıb
Hazırlanmaqda olan koronavirus vaksininin əsas üstünlüyü açıqlanıb
İstiqlal.az-ın arxivi
"İstiqlal.az"
Xəbər Portalı
e-mail: istiqlal.mmc@gmail.com
Copyright©2013 "İstiqlal.az" MMC
Materiallardan istifadə zamanı
www.istiqlal.az saytına
istinad zəruridir
X

Bəyənin və "İstiqlal.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin