Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 yaşı tamam olur

28/05/2018 [00:00] - Gündəm (1441)



Bu gün Azərbaycanın milli bayramı-Respublika Günü qeyd olunur.

100 il əvvəl Şərqdə ilk demokratik respublika qurulub.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) qurulması 28 may 1918-ci ildə Tiflis şəhərində Qafqaz canişininin binasında Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sədri olduğu Azərbaycan Milli Şurası tərəfindən bəyan edilib.

Azərbaycan Milli Şurasının İstiqlal Bəyannaməsində deyilirdi:

Bu gündən etibarən Azərbaycan xalqı hakimiyyətə malik olduğu kimi, Cənub-Şərqi Zaqafqaziyanı əhatə edən Azərbaycan da tam hüquqlu müstəqil bir dövlətdir;

Müstəqil Azərbaycan dövlətinin idarə forması Xalq Cümhuriyyətidir;

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti bütün millətlərlə, xüsusilə qonşu olduğu millətlər və dövlətlərlə mehriban münasibətlər yaratmaq əzmindədir;

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti milliyyətindən, məzhəbindən, sinfindən, silkindən və cinsindən asılı olmayaraq öz sərhədləri daxilində yaşayan bütün vətəndaşlarına siyasi hüquqlar və vətəndaşlıq hüququ təmin edir;

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti öz ərazisi daxilində yaşayan bütün millətlərin sərbəst inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır;

Müəssislər Məclisi toplanıncaya qədər Azərbaycanın başında xalqın seçdiyi Milli Şura və Milli Şura qarşısında məsuliyyət daşıyan Müvəqqəti Hökumət durur.

M. Ə. Rəsulzadə Azərbaycanın müstəqilliyinə dair Batumda Osmanlı imperiyası ilə danışıqlar apardığından, İstiqlal Bəyannaməsinin elan olunduğu iclasa Azərbaycan Milli Şurasının sədr müavini Həsən bəy Ağayev sədrlik edib. Mustafa Mahmudovun katib olduğu iclasa Fətəli Xan Xoyski, Xəlil bəy Xasməmmədov, Nəsib bəy Yusifbəyli, Mirhidayət Seyidov, Heybətqulu Məmmədbəyov, Nəriman bəy Nərimanbəyli (bolşevik Nəriman Nərimanov deyil - red.), Mehdi bəy Hacınski, Ələsgər bəy Mahmudbəyov, Aslan bəy Qardaşov, Sultanməcid Qənizadə, Əkbər Ağa Şeyxülislamov, Mehdi bəy Hacıbababəyov, Məmməd Yusif Cəfərov, Xudadat bəy Məlik-Aslanov, Rəhim bəy Vəkilov, Həmid bəy Şahtaxtinski, Firudin bəy Köçərli, Cəmo bəy Hacınski, Şəfi bəy Rüstəmbəyov, Xosrov Paşa bəy Sultanov, Cəfər Axundov, Məhəmməd Məhərrəmov, Cavad Məlik-Yeqanov və Hacı Molla Səlim Axundzadə qatılıblar.

Azərbaycan Milli Şurasının həmin iclasında bitərəf Fətəli Xan Xoyskinin rəhbərliyi ilə AXC-nin ilk müvəqqəti hökumətinin tərkibini də təsdiqlənib. İlk hökumətin tərkibi belə idi:

Fətəli xan Xoyski - Nazirlər Şurasının sədri və daxili işlər naziri

Xosrov Paşa bəy Sultanov - hərbi nazir

Məmmədhəsən Hacınski - xarici işlər naziri

Nəsib bəy Yusifbəylı - maliyyə naziri və xalq maarif naziri

Xəlil bəy Xasməmmədov - ədliyyə naziri

Məmmədyusif Cəfərov - ticarət və sənaye naziri

Əkbər Ağa Şeyxülislamov - əkinçilik naziri və əmək naziri

Xudadat bəy Məlik-Aslanov - yollar naziri və poçt-teleqraf naziri

Camo bəy Hacınski - dövlət nəzarətçisi.

AXC elan olunarkən Bakı Stepan Şaumyanın başçılığı altında bolşevik-daşnak birləşmələrinin nəzarəti altında olduğundan, Azərbaycan hökuməti müvəqqəti olaraq Gəncə şəhərində fəaliyyət göstərib. 1918-ci il sentyabrın 15-də ağır döyüşlərdən sonra AXC milli ordusunun və Nuru Paşanın başçılıq etdiyi Qafqaz İslam Ordusunun hissələri Bakını bolşevik-daşnak və ingilis hərbi dəstələrindən azad edib. Bundan sonra Azərbaycan hökuməti Bakıya köçüb.

1918-ci il dekabrın 7-də saat 13:00-da Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızlar məktəbinin binasında (hazırda AMEA-nın Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun yerləşdiyi bina) Azərbaycan parlamentinin təntənəli açılışı olub. Parlamentin açılışında Azərbaycan Milli Şurasının sədri M.Ə.Rəsulzadə geniş təbrik nitqi söyləyib.

Əlimərdan bəy Topçubaşov parlamentin sədri, Həsən bəy Ağayev isə onun birinci müavini seçilib. Ə.Topçubaşov Paris sülh konfransında olduğundan, parlamentə H. Ağayev rəhbərlik edib. Parlamentin ilk iclasındaca F. X. Xoyski hökumətinin istefası qəbul edilib və yeni hökumətin təşkil olunması qərara alınıb. Yeni hökumətin təşkili yenidən F. X. Xoyskiyə tapşırılıb.

AXC-nin mövcud olduğu dövrdə parlamentin ümumilikdə 155 iclası keçirilib. Bunun 10-u Azərbaycan Milli Şurasının (27 may - 19 noyabr 1918-ci il), 145-i isə Azərbaycan parlamentinin fəaliyyət göstərdiyi dövrə (7 dekabr 1918-ci il - 27 aprel 1920-ci il) aiddir.

Parlamentin müzakirəsinə 270-dən çox qanun layihəsi çıxarılıb, onlardan 230-a yaxını qəbul olunub. Parlament qanunlarının hazırlanması, müzakirəsi və təsdiq olunmasında 11 fraksiya və qrupa mənsub olan millət vəkilləri iştirak edib. Parlamentdə 11 komissiya olub.

AXC qısa ömründə böyük nailiyyətlər əldə edib. İlk dəfə qadınlara seçim hüququ tanıyan və qadın-kişi bərabərliyini təmin edən cümhuriyyət, milli ordu quruculuğu, milli valyutanın buraxılması, milli bankın yaradılması, demokratikləşmə, azad seçkilər, beynəlxalq əlaqələr və beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən Azərbaycan istiqlalının rəsmən tanınması, Azərbaycanın bütövlüyünün təmin olunması, iqtisadi islahatların aparılması və digər sahələrdə böyük işlər görüb. Təəssüf ki, cəmi 23 ay yaşayan AXC 1920-ci il aprelin 28-də bolşevik işğalı nəticəsində devrilib.

Qeyd edək ki, AXC-nin müstəqilliyi ilk olaraq 1918-ci il iyunun 4-də Osmanlı imperiyası tərəfindən rəsmən tanınıb.

Hazırda AXC-nin yaranması tarixi Azərbaycanın milli bayramı-Respublika Günü kimi qeyd edilir. Bu tarix ölkəmizdə qeyri-iş günü elan olunub.

Azərbaycan prezidentinin sərəncamı ilə Bakının mərkəzində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin şərəfinə abidə ucaldılıb.

 Eyni zamanda prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə AXC qurucuları Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin, Əlimardan bəy Topşubaşovun, Fətəli xan Xoyskinin və digərlərinin yubileyləri dövlət səviyyəsində qeyd edilib, xatirələri əbədiləşdirilib.

Azərbaycan prezidenti Respublika Günü münasibətilə hər il rəsmi qəbul keçirir.

Dövlət başçısının sərəncamına əsasən, 2018-ci il Azərbaycanda "Cümhuriyyət ili" elan olunub.

Ölkədən və ölkədən kənarda bu münasibətlə müxtəlif tədbirlər keçirilir.
Sabiq nazir oğlu Londonda daha bir şirkət açıb - sənədlər
Ramil Usubov polis rəisini işdən çıxartdı - sərəncam
"Qarabağ" və "Qəbələ"dən qələbə - Azərbaycan kuboku
Azərbaycanlı investorlar Dağıstana on milyonlala vəsait yatırırlar
Yerevanda Bakıya casusluq edən 20 nəfərə hökm oxunub
Xəbər lenti
17/12/2018 [00:39]:
Sabiq nazir oğlu Londonda daha bir şirkət açıb - sənədlər
17/12/2018 [00:03]:
Ramil Usubov polis rəisini işdən çıxartdı - sərəncam
16/12/2018 [23:14]:
"Qarabağ" və "Qəbələ"dən qələbə - Azərbaycan kuboku
16/12/2018 [22:43]:
İraqın şimalında daha 10 terrorçu məhv edildi
16/12/2018 [21:12]:
Dekabrın ikinci yarısı birincidən soyuq olacaq
16/12/2018 [19:48]:
Azərbaycanlı investorlar Dağıstana on milyonlala vəsait yatırırlar
16/12/2018 [18:07]:
Oqtay Əsədov Gürcüstana səfərə gedib
16/12/2018 [16:53]:
Aİ Türkiyəni Suriyada kürdlərə qarşı hərbi əməliyyat aparmamağa çağırıb
16/12/2018 [15:17]:
Yerevanda Bakıya casusluq edən 20 nəfərə hökm oxunub
16/12/2018 [13:32]:
Leyla Əliyeva “Cırtdan nağıllar aləmində” adlı meqa-şouda iştirak edib
16/12/2018 [11:46]:
Türkiyədə 7 terrorçu məhv edildi
16/12/2018 [09:57]:
“Neftçi” Azərbaycan Kubokunda “Sumqayıt”a uduzub
16/12/2018 [00:38]:
Qarabağda 2 erməni əsgəri ağır yaralandı
15/12/2018 [23:48]:
Ruhani diplomatiyası - Şeyxin Vazgen və Qareginlə danışıqlarının 30 illik tarixi
15/12/2018 [23:26]:
Azercell “Soyuq Əllər, İsti Ürək” xeyriyyə yarmarkasına dəstək verir
15/12/2018 [22:32]:
Çindən Azərbaycana karqo ilə mal gətirilməsi qaydaları dəyişib
15/12/2018 [21:39]:
Dekabrın 26-a hava proqnozu
15/12/2018 [20:19]:
“Azərişıq”da yeni təyinat olub
15/12/2018 [18:27]:
Gəncə hadisələri ilə bağlı həbs edilən daha 11 nəfərin məhkəməsi başlayır
15/12/2018 [17:07]:
Səbail icra başçısının müavini vəzifəsindən azad edildi
15/12/2018 [15:52]:
Ermənistanda sonuncu rusdilli televiziya proqramı bağlanıb
15/12/2018 [14:21]:
Bakıda bəzi yaşayış evləri vulkanlara yaxınlaşır - xəbərdarlıq
15/12/2018 [12:45]:
Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
15/12/2018 [11:17]:
Daha bir deputat sərxoş halda Bakının mərkəzində dava saldı
15/12/2018 [11:14]:
Tbilisidə AXC-nin 100 illiyinə həsr olunan konfrans və sərgi keçirilib
Bütün xəbərlər...
Həftənin ən çox oxunanları
Ziyafət Əsgərovun işdən çıxan qardaşı: Nifrət olunmalı bir sistemdir...
İlham Əliyev işdən çıxartdı, Novruz Məmmədov vəzifə verdi - yenilənib
İlham Əliyev icra başçısını vəzifəsindən uzaqlaşdırdı - sərəncam
Bakının məşhur bazarı sökülür
Eldar Mahmudovun oğlunun İspaniyada milyonluq mülkləri aşkarlandı - siyahı
İlham Əliyev yeni sərəncam imzaladı
İlhan Əliyev 2 nəfərə general rütbəsi verdi - siyahı-yenilənib
İlham Əliyev 9 sərəncam, 17 fərman imzaladı - yenilənib
Umayra Tağıyeva yeni vəzifəyə təyin olundu
Bakıda keçmiş icra başçısının şirkəti binanı söküb aradan çıxdı - təfsilat
İstiqlal.az-ın arxivi
"İstiqlal.az"
Xəbər Portalı
e-mail: istiqlal.mmc@gmail.com
Copyright©2013 "İstiqlal.az" MMC
Materiallardan istifadə zamanı
www.istiqlal.az saytına
istinad zəruridir
X

Bəyənin və "İstiqlal.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin