Bu devalvasiyaya çarə tapılacaqmı?

24/11/2016 [01:37] - Köşə (2210)
Hüseynbala Səlimov


Bəzən bilmək olmur ki, cəmiyyəti daha çox nələr idarə edir: şaiyələr, yoxsa dəqiq informasiyalar? Bəlkə də bu sualın açması odur ki, qapalı siyasi sistemlərdə şaiyələr, açıq sistemdlərdə isə dəqiq informasiyalar və onların əsasında formalaşan elmi proqnozlar hər şeyə ton verir...

Ölkəmiz bu sistemlərdən hansına aiddir – bunu mənsiz də çox gözəl təxmin edə bilərsiniz. Ona görə də təsadüfi deyil ki, devalvasiyanın lap başlanğıcındamı deyim, yoxsa gedişində, hər halda, bir dəfə səslənən “proqnoz” hələ də hər şeyi idarə edir – insanlar tamam səksəkədədir və hər ayın başlanğıcını kəskin devalvasiyanın ərəfəsi kimi qəbul edirlər...  

Lap əslinə qalsa, bir çox məsələlər başqa yerlərdə, cəmi dünyada necədirsə, bizdə də elə o cürdür. Bəli, bizim azərbaycanlıların nə ilə maraqlanması heç də təəccüblü deyil. Təəccüblü olan daha çox onların bu məsələlərlə necə maraqlanmasıdır... 

Dünya insanları ilk növbədə, necə deyərlər, ciblərini güdürlər. Amma bununla bahəm başqa yerlərdə ictimai əxlaq və ictimai davranış tərzi də var ki, buralarda buna az təsadüf edərsən... 

Problemlərə ictimai reaksiya tamamilə fərqlidir. Digər ölkələrdə ictimai reaksiya da, demək olar, birmənalıdır: hökumət vətəndaş üçün problem yaradırsa və işləmirsə, vətəndaş da ona eyni cavabı verir və ona yaradılan problemlərin müqabilində o da hökumət üçün problem düzüb - qoşur...

Buralarda isə hər şey sanki dərin bir quyunun dibinə gedir, hətta quyudan da səs çıxır, amma orta statistik azərbaycanlıdan heç səs-səmir gəlmir...

CƏMİYYƏTİN “SÜKUT VƏDİ”...

Qərəz, başınızı çox da ağrıtmayım... Keçim əsas mətləbə. Bəli, mübaliğəsiz demək olardı ki, bu son bir-iki ildə azərbaycanlıları ən çox məşğul edən məsələlər milli valyutanın dəyərdən düşməsi və bununla bağlı sosial nəticələr olub...

Demirəm ki, əgər bütün bu məsələlər olmasaydı ulu millətimiz digər ictimai olaylara daha çox diqqət ayıracaqdı...

Demirəm ki, o, bağlanmış televiziya və radioların, demək olar ki, indi  özünün ən ağır durumunu yaşayan digər media strukturlarının aqibətilə maraqlanar, siyasi məhbusların tamam azad olunması, bu biabırçılığa birdəfəlik son qoyulmasını və ümumiyyətlə, ictimai və siyasi fəalların müxtəlif bəhanələrlə təqib olunması praktikasına nöqtə qoymağı tələb edər, bunun üçün hökumətə minnətçi düşər və yaxud da ki, ölkənin Ali Qanununu “partiya nizamnaməsi”nə çevirməməyə çağırardı...

Yox, bütün bu baş verənlər və bundan sonra da baş verəcək ictimai və siyasi olaylar azərbaycanlıların 90 faizinin tam sükutu ilə müşayiət olunub və böyük ehtimalla hələ bundan sonra da belə olacaq və bizim ulu millətimiz “sükut vədi” vermiş rahiblər kimi ağzına su alıb oturacaq.

Amma bir insanın, hətta bir toplumun ölkənin problemlərinə biganə olması o demək deyil ki, nisbətən fəal insanlar da belə etməli və onlar da öz soydaşlarının yaşadıqları ağrı-acıları və problemləri görməməyə çalışmalı və yaxud da ki, həmin problemləri ikinci, ya da üçüncü dərəcəli hesab etməli və bilavasitə özlərini qayğılandıran problemlərinin həllinə çalışmalıdırlar... 

Hərçənd, “Hər xalq özünün hakimiyyətinə və siyasi sisteminə layiqdir” deyib belə edənlər də az deyil. Üstəlik, belələrinin sayı günbəgün artır. Təsadüfi deyil ki, ölkədə müxtəlif qrupların qarşılıqlı marginallaşması və  yadlaşması prosesi gedir. Ən yaxşı halda öz sosial problemləri haqqında düşünən toplum azsaylı demokratiya fəallarını, sonuncular isə öz növbəsində toplumu başa düşməyə çətinlik çəkirlər. Çünki demokratlar belə hesab edir ki, bütün problemlər kimi sosial məsələlərin də həlli ilk növbədə elə ölkənin demokratikləşməsindən asılıdı. Gəl, toplum da belə düşünür ki, ictimai fəallar başqa məsələlərlə yox, məhz elə onların sosial promlemlərinin həllinə çalışmalı və özü də bunu böyük və müqavimətsiz toplumun iştirakı olmadan etməlidirlər...

AXI BÖHRANDAN ƏVVƏL DƏ DƏHŞƏTLİ BAHALIQ İDİ...

Amma nə olursa-olsun, bu gün sosial problemlər də Azərbaycanın ən əsas qayğılarındandır: bir az əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi, milli valyuta qiymətdən düşür, malların və məhsulların qiyməti günbəgün artır, ölkə yaşamaq baxımından əsl cəhənnəmə çevrilir... 

Adətən yersiz lağ etməyi və çox da kini-kinayəni sevmirəm, amma məşhur bir şeirin bir misrasını azacıq dəyişməkdən özümü heç saxlaya bilmirəm: “Bəli, cəhənnəm görmək istəyən buralara gəlsin!”...
Düzdür, bizim Bakını götürsək, o, elə əvvəllər də, son neft böhranına qədər də bahalı şəhər olub. 
Məsələn, insanlar neçə illərdir heç cür başa düşə bilmirlər ki, niyə Bakıdan İstanbula getmək üçün tələb olunan xərc Tiflisdən İstanbula getmək və geriyə dönmək üçün tələb olunan xərcdən də bu qədər böyük olmalıdır?.. 

İnsanlar heç cür başa düşə bilmirlər ki, axı niyə görə İranda müalicə xərcləri, Gürcüstanda turizm məsrəfləri, Türkiyədə evlər və yaxud da ki, Rusiyada meyvələr, hətta bizim al-qırmızı nar belə Azərbaycandakından qat-qat ucuz olmalıdır?..

Fəqət, bütün bunların – insanları düşündürən məsələrin fərqində olan və bütün bu məsələlərə doğru-dürüst aydınlıq gətirmək istəyən varmı? Yoxdur!.. Əvəzində hər şeyin qiymətini artırmaq xasiyyəti var bu ölkədə! 

Mağaza və supermarketlərdə çalışanlardan bahalığın səbəblərini soruşanda qayıdırlar ki, hər şeyi xaricdən gətiririk, gömrük rüsumu belə artıb, filan məsələ elə olub!..

Nə deyəsən?.. Əslində deyilməli bütün sözlər hökumətə ünvanlanmalıdır. İlk vaxtlarda belə təəssürat yarandı ki, guya nəsə etməyə cəhd edirlər. Amma hökumətin işini qiymətləndirməyin də ən yaxşı yolu bir daha deyirik ki, piştaxtalara baxmaq və qiymətləri nəzədən keçirməkdir. Onlar isə, lap elə buralarda deyildiyi kimi: “od tutub yanırlar!”...

ƏHALİNİN 20 FAİZİ ÜÇÜN NƏZƏRDƏ TUTULAN ÖLKƏ...

Hökumət hələ də “cəmi-dünyadakı iqtisadi böhran”a apelyasiya edir. Olsun... Amma niyə görə eyni neft böhranını yaşayan və əhalisinin alıcıq qabiliyyəti də daha yüksək olan Rusiyada qiymətlər qat-qat ucuz və əlverişlidir?..

Bazarın və normal iqtisadiyyatın ibtidai qanunları var. Malların və xidmətlərin qiyməti insanların alıcılıq qabiliyyətinə adekvat olmalıdır. 

Azərbaycanda nə baş verir? Əhalinin haradasa, 20 faizinin indiki bazar qiymətlərilə ayaqlaşmaq imkanı var. Bazar da məhz bu insanlara uyğun formalaşıb. Qalan 80 faiz acından ölməmək üçün bu xidmətlərin böyük qismindən imtina edir və özünü ən zəruri, vacib məhsullarla və xidmətlərlə mıəhdudlaşdlırır...
Bunun bir səbəbi monopoliyadırsa, digər səbəbi də ölkədəki anormal biznes psixologiyasıdır. 

Azərbaycanlılar, necə deyər, “qaz vurub qazan doldurmağı”, az, amma saz satmağı sevirlər. 
Normal ölkələrdə biznes adamları hər şeyi bir az ucuz edir və daha çox adama xidmət etməklə qazanmağa çalışırlar. Azərbaycanda isə əksinədir. Hamı düşünür ki, necə deyər, az satım, fəqət, saz satım. Ona görə də dəhşətli bahalıqdır...  

MƏMURLARIN KAPİTALİZMİ...

Bəli, çıxış yolu da yoxdur... Hökumət də heç nə etmir. Ona görə ki, Azərbaycanda ən böyük istismarçılardan biri də dövlət strukturlarının  özləridir. 

Ölkədə məmur – nomenklatura kapitalizminin ən eybəcər bir forması yaranıb. Əgər cəmi bir il bundan əvvəl ən mühüm dövlət strukturlarından birinin az qala reketlə məşğul olması və iş adamlarını müxtəlif yollarla şantaj edərək onlardan pul qoparması məlum oldusa, bundan sonra nəsə deməyə ehtiyac varmı?.. 

Mühüm vəzifələr tutmuş yüksək rütbəli dövlət məmurlarının adları bəzən elə məsələlərdə hallanır ki, adam hətta bu ölkədə yaşamasından da utanc hissi keçirir...

Ən əsası isə, bu prosesin sonu görünmür... Nə devalvasiya bitib -tükənmir, nə neftin qiyməti hökumətin arzuladığı səviyyəyə yüksəlmir, nə də dövlət məmurları öz bizneslərindən ayrılıb bir az da dövlət və cəmiyyət haqqında işləməyi düşünürlər...

Bəs nə olacaq? Elə suallar var ki, onların bəzən həqiqətən də cavabı olmur və bu gün Azərbaycan cavabsız sualların məkanına çevrilib. Başqa yerlərdə bu suallar bəlkə də primitiv və bir az da sadəlövh görünərdi... Di gəl, bunu bugünün Azərbaycanı üçün demək olmur, çünki belə bəlli olur ki, bu vaxta qədər yazılan kitablar, qurulan nəzəriyyələr Azərbaycan üçün deyilmiş...

Hətta düşünürsən ki, bəlkə Tanrının göndərdiyi üç Kitabın da bizə heç bir dəxli yoxdur?..

HƏR ŞEY HAKİMİYYƏTƏ SƏRF EDƏN QƏDƏR...
Amma bədgüman olmağa, tamam ümidsizləşməyə də dəyməz. Bədgüman olmaqla da, cəmiyyətdən küsməklə də heç nə həll olmur...

Konfutsi buyururdu ki, hər şeyə onun məzmununu qaytarın, onda bütün məsələlər yoluna qoyulacaq...
Bu gün Azərbaycanda hər şey öz məzmunundan uzaqlaşıbdır – suverenlik də, demokratiya da, bazar iqtisadiyyatı da... Hər bir şey bizim hakimiyyətimizə sərf edəcək qədər məqbuldur... 

Bəli, dövlətimiz hakimiyyətin maraqlarına cavab verən qədər müstəqildir, demokratiya yalnız onların müəyyən etdiyi səviyyəyə qədər mümkündür, bazar iqtisadiyyatı da yalnız və yalnız onları varlandırmaq üçündür...

Ona görə də çıxış yolu normal dövlət, normal cəmiyyət və normal bazar iqtisadiyyatı qurmaqdadır. Devalvasiya da, bahalıq da, kəskin sosial polyarizasiya da və eləcə sosial ədalətsizlik də anormal iqtisadi siyasətin təzahürü və ya nəticəsidir... 

Bütün bunlar o vaxt həllini tapacaq və o vaxt normal bir məcraya yönələcək ki, hakimiyyət iqtisadiyyatın təkcə məmurları varlandırmaq üçün vasitə olmadığını qəbul etsin. Başa düşsünlər ki, hər şeyin adını götürüb məzmununu bir tərəfə tullamaqla heç nə alınmaycaq. 

Ona görə ki, maketləşən siyasi və ya iqtisadi institutlar yalnız və yalnız görüntü yarada bilərlər. Özü də çox qısa müddət üçün...
2 gömrük rəisi işdən niyə qovuldu? - təfsilat
Qarabağ: minomyot müharibəsi başladı
Nizami sakinləri etiraz aksiyasına qalxdı
Azərbaycanda benzin bahalaşdı
İlham Əliyev Abid Şərifovu hədələdi
Xəbər lenti
17/01/2017 [21:14]:
Akademik Milli Dram Teatrında “Almaz” tamaşasının premyerası keçiriləcək
17/01/2017 [20:50]:
Rusiya İrandan quş məhsullarının idxalını qadağan edib
17/01/2017 [20:13]:
“İçəri şəhər” filmi Hindistanın “Yaşvant" festivalında nümayiş etdiriləcək
17/01/2017 [19:37]:
BP-nin rəhbərindən neft qiyməti proqnozu: "1 barrel 55 dollar"
17/01/2017 [19:20]:
Gənc Tamaşaçılar Teatrında aprel döyüşlərinə həsr olunan tamaşa hazırlanır
17/01/2017 [18:50]:
Azərbaycanın bağlanmış banklarında Kreditorlar Komitəsi yaradılır
17/01/2017 [18:16]:
“WhatsApp”da yeni fırıldaq növü aşkarlandı
17/01/2017 [17:55]:
“Samsung Galaxy S8” nə vaxt təqdim olunacaq?
17/01/2017 [17:54]:
Məmmədyarov Malayziyaya gedib
17/01/2017 [17:13]:
Bir dəfədən artıq Həccə gedənlər əlavə ödəniş edəcəklər
17/01/2017 [16:40]:
Bakıdakı məktəblərdə ilk dərslər 20 Yanvara həsr ediləcək
17/01/2017 [16:17]:
Prosineçki köməkçilərini Antalyaya göndərib
17/01/2017 [15:47]:
Duman, çiskin, yağış - sabahın hava proqnozu
17/01/2017 [15:42]:
İslam İnkişaf Bankının vitse-prezidenti Bakıya gəlir
17/01/2017 [15:40]:
Novruz Məmmədov: "Nazirliklər Prezidentin xidmətini öz adlarına çıxdılar"
17/01/2017 [15:39]:
Davosda illik Dünya İqtisadi Forumunu Çin prezidenti açıb
17/01/2017 [15:34]:
Rövşən Ağayev: "Qeyri-neft ixracının artırılması üfüqdə görünmür"
17/01/2017 [15:33]:
Azərbaycanın xam neft satışından gəliri 26%-dən çox azalıb
17/01/2017 [15:31]:
Sekuta Trampın inauqurasiyasında iştirak etməyəcək
17/01/2017 [15:26]:
Ordumuzun minaatan bölmələrinin döyüşə hazırlıq səviyyəsi yoxlanılır
17/01/2017 [15:25]:
Rusiyada partlayıcı maddə istehsal edən zavodda partlayış baş verib
17/01/2017 [15:24]:
Azərbaycanda sənaye istehsalı azalıb
17/01/2017 [15:23]:
Nardaran Ağsaqqallar Şurasının sədrinin məhkəməsinin vaxtı açıqlanıb
17/01/2017 [15:21]:
Binəqədidə yanan binaya görə tutulan şəxsin vəkili: "Yanğın cinayət hadisəsi deyildi"
17/01/2017 [15:18]:
Ermənistan əsgəri hərbçi yoldaşını güllələyib
Bütün xəbərlər...
Həftənin ən çox oxunanları
İlham Əliyev Abid Şərifovu hədələdi
6 gömrük rəisi işdən qovuldu - siyahı
Ramil Usubovdan yeni sərəncam - polkovniklər işdən qovuldu
Zakir Qaralov 5 prokuroru işdən qovub
Nizami sakinləri etiraz aksiyasına qalxdı
2 gömrük rəisi işdən niyə qovuldu? - təfsilat
İlham Əliyev 6 sərəncam, 2 fərman imzaladı - siyahı
Qarabağ: minomyot müharibəsi başladı
Azərbaycanda benzin bahalaşdı
Nazir polkovnikə yeni vəzifə verdi - rəsmi
İstiqlal.az-ın arxivi
"İstiqlal.az"
Xəbər Portalı
e-mail: [email protected]
Copyright©2013 "İstiqlal.az" MMC
Materiallardan istifadə zamanı
www.istiqlal.az saytına
istinad zəruridir
X

Bəyənin və "İstiqlal.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin